De pet soleert

'John, zijn er misschien wat extra hoofdbanden?'..

'Wat, heb je weer geen hoofdband! Ben je hem kwijtgeraakt?'

Deze korte dialoog tussen John Zorn en een van zijn muzikanten is geen onderdeel van zijn improvisatiecompositie Cobra, maar hij heeft er alles mee te maken. Om te kunnen functioneren in de 'guerrillasystems' is een hoofdband onontbeerlijk.

De dialoog is te horen op de dubbel-cd met een heruitgave van de eerste studio-opname uit 1986 en de eerste officiële live-opname van Cobra uit 1985. Voordat de musici begonnen, liep de tape al. Eén musicus tegen een ander: 'Are you ready, Bruce Lee?'

Cobra is een van de bekendste en meest revolutionaire werken van de New Yorkse saxofonist en componist John Zorn. Het is een 'game-piece' waarbij musici onder leiding van prompter (souffleur) Zorn met inachtneming van strikte regels een volledig geïmproviseerd stuk neerzetten. Cobra is de eerste van een reeks dergelijke composities, maar de latere game-pieces hadden niet zulke heldere en praktische regels als Cobra.

Die regels, daar doet Zorn nogal geheimzinnig over. Naar verluidt is hij bang dat anderen zijn idee zullen proberen na te doen, met een inferieur resultaat. Het Cobra-systeem bestaat uit handgebaren, bordjes en basisregels die de muziek onder leiding van de prompter alle mogelijke richten uit kunnen sturen.

Wie bijvoorbeeld 'de pet' op heeft, soleert. Totdat Zorn hem het zwijgen oplegt door zijn middelvinger naar hem op te steken. Met de 'guerrillasystems' kunnen groepjes musici worden gevormd met elk een eigen leider.

Die groepjes kunnen een muzikaal pact met elkaar sluiten, ze kunnen de prompter expres negeren, en ze kunnen onderling verraad plegen. Wanneer iemand iets speelt dat de prompter bevalt, kan hij een teken krijgen dat betekent: schrijf op wat je net deed, ik zal je later vragen het nog eens te spelen.

Cobra valt of staat met de kwaliteit en de gewiekstheid van de musici. Op deze dubbel-cd zijn twee grotendeels identieke ensembles te horen met topmuzikanten uit de downtown-scene van New York. De gitaristen Bill Frisell, Elliott Sharp en Arto Lindsay spelen mee, toetsenisten Anthony Coleman en Wayne Horvitz, drummer Bobby Previte en draaitafelpionier Christian Marclay.

Cobra live meemaken is natuurlijk het allerleukst, maar dit ensemble houdt de twee uitvoeringe prima overeind op cd.

De weinige andere opnamen die er bestaan zijn lang niet zo goed. Bij massaal geïmproviseerde muziek wil er nog wel eens te weinig aandacht worden besteed aan toonvorming. Hier klinken alle instrumenten warm en vol, en zetten de musici duidelijke statements neer. Honderden prachtige miniatuurtjes strijden om de aandacht van de luisteraar.

Voor wie het niet gewend is, kan het vermoeiend zijn, maar als je je aan de muziek overgeeft is deze cd een weergaloze belevenis. Daarnaast is het een document van historisch belang. Een klassieker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden