De paus is razend populair in Brazilië, maar zijn geloof een stuk minder

Paus Franciscus bezoekt deze week Brazilië, in verband met de Wereldjongerendagen. Het Vaticaan koestert de hoop dat de populaire paus, symbool van bescheidenheid in economisch karige tijden, het katholicisme nieuw leven in kan blazen.

Een uitzinnige menigte wacht paus Franciscus op in Rio de Janeiro. Foto afp

Wie niet beter weet, zou denken dat er gisteren een wereldberoemde popster zijn opwachting maakte in Rio de Janeiro, de befaamde carnavalsstad van Brazilië. Een uitzinnige menigte - voornamelijk jongeren - verwelkomde het bezoek met oorverdovend geschreeuw en uitgestoken handen. Sommigen droegen T-shirts met het gezicht van de man die zojuist voet op Braziliaanse bodem had gezet. En nee, het gezicht was niet van een gelikte popster, maar van niemand minder dan de goedlachse, vrome paus Franciscus. Hij, van oorsprong een Argentijn, trakteert zijn thuiscontinent op een bezoek in verband met de Wereldjongerendagen. Zijn eerste buitenlandse bezoek sinds zijn aantreden in maart nog wel.

Slinkende populariteit
De paus lijkt populairder dan ooit, maar schijn bedriegt. Hoewel de Wereldjongerendagen - een traditie die in 1984 is ingevoerd door Paus Johannes Paulus II - jaarlijks zo'n 2 miljoen dolenthousiaste jongeren weten te trekken, die zich inlaten met catachesen, bidsessies en andere ceremonies, wordt de schare katholieken wereldwijd steeds kleiner. Ook in Brazilië, het land met het grootste aantal katholieken ter wereld.

De Braziliaanse krant, Folha de S. Paulo, publiceerde zondag een onderzoek waaruit blijkt dat nog maar 57 procent van de Brazilianen van 16 jaar en ouder zichzelf beschouwt als katholiek. Zes jaar geleden, toen paus Benedictus een bezoek bracht aan Brazilië, was dit nog 64 procent. En in 1980 zelfs 89 procent.

De secularisatie slaat al jarenlang wereldwijd toe, maar in Brazilië ligt een ander 'gevaar' op de loer: steeds meer mensen, met name uit de armere klassen, voelen zich aangetrokken tot protestantse geloofsgroepen, veelal gelieerd aan de Pinkstergemeenschap. 'De groei van de protestantse kerken gaat hand in hand met de verstedelijking van Brazilië', zei Clemir Fernandes, theoloog en onderzoeker van het Instituut van Religiestudies (ISER), deze week in de Volkskrant. 'Migranten komen van het platteland naar de sloppenwijken, waar de katholieke kerk weinig voet aan de grond heeft.'

Foto afp
Foto epa

En in die sloppenwijken organiseren protestanten diensten in huiskamerkerkjes, delen ze voedsel uit en bieden ze daklozen de mogelijkheid om af te kicken in speciale klinieken en opvanghuizen. Het protestantisme lijkt in Brazilië iets te bieden waarin de overheid tekort schiet: de afgelopen maanden vonden er in het land onophoudelijk protesten plaats tegen corruptie, de groeiende ongelijkheid en de 'geldverspilling' aan evenementen als het WK Voetbal, dat volgend jaar in Brazilië plaatsvindt (geraamde kosten: 30 miljard dollar). Ook voor het pausbezoek is diep in de buidel getast: de organisatie van zijn bezoek kostte 53 miljoen dollar. Dit tot grote onvrede van demonstranten, die gisteren in Rio de Janeiro weer van zich lieten horen.

Nieuw leven
Het Vaticaan koestert de hoop dat Franciscus, met zijn wereldwijd bejubelde imago, het katholicisme nieuw leven in kan blazen. In Brazilië zou hij de juiste man zijn om het armere deel van de bevolking weer bij het katholieke geloof te betrekken. De paus hamert immers sinds zijn aantreden op sociale gerechtigheid en grotere gelijkheid tussen de arme en rijke klasse. Die boodschap probeert hij te onderstrepen door een uiterst bescheiden houding aan te nemen. Zo stapte hij gisteren het vliegtuig naar Brazilië in met een eigen, leren zware tas. Aan boord uitte hij vervolgens tegenover 71 journalisten - die hij allen de hand schudde - zijn zorgen over de hoge jeugdwerkloosheid in vele landen. Hij sprak van het gevaar van 'een generatie die nooit een baan had'.

Eenmaal aangekomen in Rio weigerde hij plaats te nemen in de gepantserde afgesloten pausmobiel. In plaats daarvan koos hij voor een witte, open jeep, waarin hij ook tijdens zijn wekelijkse audiënties op het Sint-Pietersplein verschijnt. Zijn fans konden hem dus letterlijk aanraken. En dat deden ze - met duizenden handen.

De paus zal nog de hele week in Brazilië verblijven, waar hij verschillende vieringen en avondgebeden zal voorgaan. De Wereldjongerendagen worden vanavond officieel geopend met een mis op het strand van Copacabana, waarbij 250 bisschoppen (onder wie 3 Nederlanders) aanwezig zullen zijn.

'Ik wil dat onze paus mensen bijbrengt het geloof te koesteren en vrienden te zijn van elkaar', zegt Eric Kamanal, een van de bezoekers van de Wereldjongerendagen in The New York Times. 'De paus kan de problemen van de samenleving niet oplossen, maar hij kan het juiste pad naar een oplossing wel verlichten.'

Demonstranten in Rio de Janeiro, die onder meer protesteren tegen de hoge kosten die het pausbezoek met zich meebrengt. Foto afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.