beeldvormers

De paus is hoe dan ook een man met charisma

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: audiëntie.

Paus Franciscus groet een kind tijdens zijn wekelijkse audiëntie op de binnenplaats van San Damaso.  Beeld Reuters
Paus Franciscus groet een kind tijdens zijn wekelijkse audiëntie op de binnenplaats van San Damaso.Beeld Reuters

Sinds het bekijken van Paolo Sorrentino’s The Young Pope en The New Pope kan ik niet meer kijken naar de hoofdbewoner van het Vaticaan zonder aan die (naar het schijnt fictieve) dubbelserie terug te denken. Elke beweging, elk gebaar, elke verschijning van paus Franciscus bekijk ik met argusogen, omdat ik nu weet wat ik allang had kunnen en moeten weten: niets van wat Gods rechterhand op aarde doet, is zonder diepere betekenis. Geen van de prelaten maakt bij toeval deel uit van zijn entourage; de zetelverdeling bij de missen, bij de audiëntie, plechtigheden en ontvangsten is op basis van de strikte roomse hiërarchie tot stand gekomen. En natuurlijk: timing is van strategisch belang.

Uit publicitair oogpunt had Franciscus een drukke week. Dinsdag presenteerde Rome strengere kerkelijke wetgeving op zedelijk gebied: ook seksueel machtsmisbruik van volwassenen door priesters wordt strafbaar, zo is na veertien jaar studie besloten. Misbruik van minderjarigen heet niet langer alleen een schending van het celibaat, maar ook een misdrijf tegen de waardigheid van een persoon. Tot teleurstelling van feministische organisaties maakte het Vaticaan dinsdag géén gewag van het verhoopte schrappen van de strafbaarstelling van de priesterwijding van vrouwen. Wie een vrouw tot priester wijdt, begaat volgens kerkelijk recht nog steeds niet minder dan een misdrijf.

Roomse traagheid

Van kritische geluiden over de pijnlijke roomse traagheid om zich aan te passen aan het tijdperk van #MeToo en van gelijke rechten (de te langverwachte nieuwe bepalingen gaan trouwens pas op 8 december in) werd woensdag niets vernomen bij Franciscus’ wekelijkse openbare audiëntie op de binnenplaats van San Damaso in het Vaticaan. Filmer Sorrentino zou het beslist uitleggen als de strategisch ideale gelegenheid om de herinnering aan de dinsdag die zo weinig geestdrift had veroorzaakt, meteen uit te wissen.

Sinds een paar weken heeft de paus de traditionele massale ontvangst van gelovigen hernomen, nadat coronabeperkingen hem daarvan maandenlang hadden weerhouden. De bezoekersaantallen groeien met de week en steeds minder, zo is op de foto’s van de afgelopen tijd te zien, wordt de anderhalve meter afstand in acht genomen.

Woensdag was het bij de audiëntie op de binnenplaats drukker dan het in lange tijd was geweest. Aanvankelijk zaten de gelovigen netjes op de klapstoelen die op veilige onderlinge afstand stonden opgesteld. Maar toen de paus zich na zijn toespraak naar het dranghek tussen herder en kudde bewoog, was er geen houden meer aan. Ze dromden vooraan samen, smartphones in de aanslag, kleine kinderen op de arm voor de gedroomde pauselijke knuffel, huisvlijt in de vorm van een afzichtelijk schilderij met Franciscus als stralend middelpunt op presentatiehoogte.

Anders dan de voorgaande weken hield de paus ook niet langer afstand tot de gelovigen en naderde hij hen uit zichzelf. Hij legde een oudere vrouw zijn zegenende hand op, aaide diverse kleintjes over de bol (traditioneel niet altijd tot genoegen van het lijdend voorwerp, overigens) en bestudeerde met de gulle gever (‘Wat dacht u van een hoekje in uw werkkamer?’) wat die op de achterkant van dat vermaledijde schilderij had geschreven.

Anders dan in voorgaande weken hield paus Franciscus tijdens zijn audiëntie woensdag niet langer afstand van de gelovigen.	 Beeld Reuters
Anders dan in voorgaande weken hield paus Franciscus tijdens zijn audiëntie woensdag niet langer afstand van de gelovigen.Beeld Reuters

Adoratie en extase

Bekijk de interactie tussen de paus en zijn gasten, en je ziet bij die laatsten uitsluitend adoratie en extase. Niet verrassend, want mensen gaan op audiëntie om in zijn, en daarmee in Gods nabijheid te vertoeven. Maar het moet gezegd: op de foto’s heeft ook de persoon van de paus ontegenzeggelijk charisma. Hij straalt een ontwapenende en opbeurende vriendelijkheid uit. Kout ongedwongen met dees of geen en lijkt, gezien de blik van verstandhouding met een op ooghoogte geheven meisje, de taal der kinderen vloeiend te beheersen.

Wat het Vaticaan aan behoudzucht, conservatisme en traagheid ook te verwijten valt: in het stralende licht van paus Franciscus verbleken al die bezwaren in een mum. Het is slechts een kwestie van tijd – en vooral van dalend besmettingsrisico – tot de paus weer crowdsurfend over San Damaso of het Sint-Pietersplein kan, gedragen door duizenden handen. Of was dat ultieme droombeeld van pauselijke populariteit toch afkomstig uit The Young Pope?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden