Interview Aanslag Tadzjikistan

De Partij voor Islamitische Wedergeboorte wordt beschuldigd van de aanslag in Tadzjikistan – terecht?

Als er in Tadzjikistan een beschuldigende vinger moet worden gewezen, is die al gauw gericht op de Partij voor Islamitische Wedergeboorte. Het past dus in het straatje van de regering haar voornaamste tegenstander verantwoordelijk te houden voor van de aanslag op de westerse fietstoeristen.

IS heeft de verantwoordelijkheid opgeëist voor de aanslag op fietstoeristen in Tadzjikistan. In een vrijgegeven video van IS zouden deze vijf mannen verantwoordelijk zijn voor de aanslag.

Het verbaast Bruno De Cordier niets dat de Partij voor Islamitische Wedergeboorte (PIW) door de regering van Tadzjikistan wordt aangewezen als verantwoordelijke voor de aanslag zondag op de groep westerse fietsers. De partij is al jaren de voornaamste tegenstander van het bewind van president Imomali Rakhmon. Een beschuldigende vinger is snel en eenvoudig geheven.

‘Ik ken mijn pappenheimers’, zegt De Cordier, specialist Centraal-Azië aan de Universiteit van Gent. ‘Dit drama wordt aangewend voor een campagne tegen een oppositiebeweging, het wordt geïnstrumentaliseerd om redenen van interne politiek. Ik zeg niet dat Rakhmon er persoonlijk achter zit, wel bepaalde figuren binnen de uitvoerende macht.’

Bruno De Cordier

Officieus bestaan

Bijna twintig jaar lang was de PIW een legale organisatie, met zetels in het parlement. Tot 2015, toen de partij ‘met kunst- en vliegwerk uit het parlement werd geduwd’, zegt De Cordier. ‘Sindsdien leidt ze een officieus bestaan. Niet echt verboden, niet echt toegestaan. De minste misstap kan fataal zijn. In het verleden heeft men persoonlijk wangedrag van kaderleden gebruikt om de beweging in diskrediet te brengen.’

‘Waar staat de partij voor? Jaren geleden heb ik gesproken met de leider, Muhiddin Kabiri. Ik vroeg hem naar zijn rolmodellen. Hij was geïnspireerd door de AK-partij van Erdogan in Turkije. Let wel, Erdogan was nog niet wie hij nu is. Dus toen betekende dat nog: werken via de parlementaire weg, sociaal werk, de volksbuurten en dorpen in trekken. Dat heeft niets te maken met een club als Islamitische Staat.’

Ooit had de PIW een gewapende tak, maar dat was tijdens de Tadzjiekse burgeroorlog (1992-1997), na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Heel Tadzjikistan was in die tijd bewapend. In juni 1997, toen de partij het vredesakkoord van Moskou had mede-ondertekend, werd de gewapende arm opgeheven. De PIW werd de tweede partij van het land.

Iraanse connectie

Dan de Iraanse connectie. De vermeende dader van de aanslag zou zijn opgeleid in Iran, aldus het Tadzjiekse ministerie van Binnenlandse Zaken, suggererend dat de regering in Teheran er iets mee te maken heeft. Is dat zo? Concrete aanwijzingen ontbreken, en ook hier geldt: de beschuldiging past in het straatje van de regering.

Jarenlang hadden de landen uitstekende betrekkingen. De Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad (2005-2013) bezocht Tadzjikistan jaarlijks en nam altijd een koffer vol cadeaus mee – met name geld voor energie- en infrastructuurprojecten. Zijn opvolger Hassan Rouhani toonde minder belangstelling, waardoor rivaal Saoedi-Arabië voet tussen de deur kon krijgen in de hoofdstad Doesjanbe.

De relaties raakten grondig verstoord toen PIW-leider Kabiri, inmiddels in ballingschap, in december 2015 vorstelijk werd ontvangen op een conferentie in Teheran over islamitische eenheid. Opperste Leider Ali Khamenei schudde hem de hand en hij kreeg een zetel pal naast de officiële Tadzjiekse delegatie.

De Tadzjieken waren woedend en beschuldigen Iran sindsdien herhaaldelijk van inmenging in binnenlandse aangelegenheden en pogingen de regering in Doesjanbe ten val te brengen. Vorig jaar zond de Tadzjiekse televisie een documentaire uit waarin (voor het eerst) werd beweerd dat Iran in de jaren negentig had gestookt in de burgeroorlog.

Ook over de aantijgingen jegens Iran is De Cordier sceptisch. Inderdaad, zegt hij, er bestaan nauwe banden tussen de twee landen en volken. De meeste Tadzjieken spreken een taal verwant aan het Farsi (Perzisch). Teheran voert een krachtige culturele diplomatie, Iraanse investeerders en handelaren zijn volop actief in Tadzjikistan. ‘Kijk naar de producten in de winkels en op de markten, dan zie je uit welke hoek de wind waait. Maar ideologisch zijn die banden er niet. Iran is sjiitisch, veruit de meeste Tadzjieken zijn soenniet.’

Steun aan sjiieten

Bovendien bestaat het ‘terrorisme’ dat Iran volgens de Verenigde Staten internationaal zou bevorderen vooral uit steun aan sjiitische organisaties in Irak, Syrië en Libanon (Hezbollah) en het anti-Israëlische Hamas. De PIW is puur soennitisch. Van Iraanse steun aan extremistische soennitische groepen die, waar dan ook, aanslagen plegen tegen burgers is nauwelijks iets bekend.

‘In Tadzjikistan doen de Iraniërs veel humanitair werk, via hun hulporganisatie Imdad’, zegt De Cordier. ‘Ik heb een aantal van hun activiteiten bezocht in de Kharm-vallei. Het is allemaal low budget, low profile. Ook geven ze onderwijsbeurzen. Met dat soort dingen is Iran bezig. Soft power. Maar dus absoluut niet het steunen van gewapende groepen.’

‘Dat hele spoor van de Partij voor Islamitische Wedergeboorte lijkt me een cynische poging van een bepaalde fractie binnen het bewind zich te ontdoen van een potentieel lastige oppositiebeweging met 40 duizend leden, die sociaal werk doet en buitenparlementair nogal wat invloed heeft.’

Aanvullingen & verbeteringen

In een eerdere versie van dit artikel werden Iran en Tadzjikistan ‘buurlanden’ genoemd. Ze worden echter gescheiden door onder meer Afghanistan.

IS eist aanslag op met video, regering Tadzjikistan wijst verboden islamitische partij aan als dader

Islamitische Staat heeft een video gepubliceerd van vijf mannen die volgens de terroristische beweging verantwoordelijk zijn voor de aanslag op de fietstoeristen in Tadzjikistan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.