nieuws SCP-rapport

De Participatiewet heeft nauwelijks meer banen opgeleverd en hij is nog ingewikkeld ook

Meedoen in de participatiesamenleving is voor de meeste mensen in de bijstand, met en zonder handicap, niet weggelegd. Het beleid heeft amper geleid tot meer baankansen, concludeert het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Arbeidsgehandicapten van schoonmaakbedrijf WVS aan het werk bij Fokker. Beeld Ton Toemen / Hollandse Hoogte

De koning lanceerde de term participatiesamenleving in zijn eerste troonrede in 2013. De verzorgingsstaat had zijn langste tijd gehad en ging op de schop. Voortaan werd participeren het devies, want in iedereen schuilt arbeidsproductiviteit. Met de invoering van de Participatiewet in 2015 maakte het kabinet-Rutte II de gemeenten verantwoordelijk voor ‘alle mensen die kunnen werken, maar daarbij ondersteuning nodig hebben’, opgeteld minstens een half miljoen mensen.

Dinsdag blikt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een lijvig rapport terug op de afgelopen vijf jaar en concludeert dat het optimisme te groot was. De baankansen van bijstandsontvangers en arbeidsgehandicapten zijn amper toegenomen. De economische hoogconjunctuur heeft mensen waarschijnlijk meer geholpen dan het nieuwe gedecentraliseerde arbeidsmarktbeleid. De vraag is wat er met deze mensen gebeurt als de economie weer in een dal kukelt, schrijft het SCP.

Gemeenten waren al langer verantwoordelijk voor de bijstand. De Participatiewet voegde daar drie complexe groepen aan toe. De sociale werkplaatsen – waar inmiddels zo’n honderdduizend mensen werkten – gingen dicht. Wie er al zat mocht blijven, maar nieuwe mensen met een fysieke of mentale handicap waren niet meer welkom. Die moesten met (financiële) hulp aan de slag in reguliere bedrijven.Ook (nieuwe) jonggehandicapten kregen geen toegang meer tot de Wajong-uitkering, tenzij zij volledig arbeidsongeschikt zijn. 

Tot slot zijn er de zogeheten nuggers: niet-uitkeringsgerechtigden. Dit zijn jongeren die werkloos thuis zitten bij hun ouders en tot hun 27ste geen recht hebben op bijstand. Ook zij moeten met hulp van de gemeenten aan de slag. Tegelijkertijd sloot het kabinet met het bedrijfsleven de ‘Banenafspraak’: in tien jaar tijd moesten er 125 duizend banen bijkomen voor mensen met een arbeidsbeperking. Zo’n 110 duizend mensen zitten nog thuis. 

Verkeerde aanname

In een tijd waarin een recordaantal vacatures openstaat, heeft de Participatiewet ‘nauwelijks geleid tot een verhoging van baankansen’, schrijft het SCP. Voor bijstandsontvangers steeg de kans op werk van 7 naar 8 procent. Voormalige ‘Wajong’ers’ komen vaker aan de bak – van 29 naar 38 procent – maar ze verdienen minder en het werk is meestal tijdelijk. Van de mensen die voorheen terecht konden in de sociale werkplaats, vindt een kleine 40 procent een baan.

In 2015 was de hoop dat één wet de ondersteuning van kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt makkelijker zou maken. Het tegendeel blijkt het geval. Gemeenten kregen beleidsvrijheid en gingen overal zelf het wiel uitvinden, met voor elke doelgroep een aparte aanpak. Het is de meest gehoorde klacht onder werkgevers die met arbeidsgehandicapten werken: de bureaucratie is bij elke gemeente anders. 

Wellicht de meest veelzeggende conclusie van het SCP: de Participatiewet is gestoeld op de verkeerde aanname. De overheid verwacht dat iedereen in staat is om te werken, om te participeren, maar grote groepen komen simpelweg niet mee. Bijstandsontvangers en arbeidsgehandicapten zeggen het zelf in SCP-enquêtes: een meerderheid van hen verwacht nooit te kunnen deelnemen op de arbeidsmarkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden