De parasieten van het wereldnieuws

Google brengt nieuws zonder dat er één redacteur aan te pas komt. Worden de oude media bedreigd? Of is nieuws uit een automaat eigenlijk geen nieuws, net zomin als weblogs dat zijn?...

Toen Google het 'vier minuten oude nieuws' bracht dat Israël 'volgens welingelichte bronnen' Arafats hoofdkwartier zou aanvallen, waren de tanks in Ramallah zich alweer aan het terugtrekken. Google had het verhaal van collega-zoekmachine Yahoo. Die had het weer uit The New York Times. Voortreffelijke bronnen. Alleen was het nieuws geen vier minuten, maar vier dagen oud.

Kort daarna liet Google News zich nog eens kennen, door propaganda van het officiële Iraanse persbureau als nieuws te presenteren. 'Kinderziekten', excuseerde 's werelds meest bewierookte zoekmachine zich. Google News is nog 'in bèta', wat wil zeggen dat de klant mag meehelpen een nog verre van volmaakt product van slordigheden te verlossen.

Daar is niks mis mee. Wie tussen zijn oogharen doorkijkt en heel even Googles hilarische eigenaardigheden vergeet, ziet een koppensnellende nieuwsdienst die niet veel minder is dan de belangrijkste noviteit op mediagebied sinds de uitvinding van internet.

Sinds anderhalve week struint Google non-stop vierduizend nieuwssites af, om daaruit een overzicht van headlines te halen. Keurige koppen met een vers heidsstempel ('4 minutes ago'), een bron, en hyperlinks naar nog 873 andere websites met hetzelfde nieuws. Aan die selectie komt geen levende ziel te pas. Het is louter taaltechnologie en een 'geheim' recept van algoritmen. Een artikel wordt hoger gerangschikt naarmate er vaker door andere sites naar wordt verwezen, de bron belangrijker is (liever CNN dan een sufferdje), het nieuws nieuwer of personen prominenter zijn (liever Bush dan Balkenende).

Google ordent zo'n twee miljoen berichten. Die zijn nooit ouder dan dertig dagen en afkomstig uit Amerikaanse en internationale, Engelstalige websites. Maar CIA en Witte Huis zijn ook 'bronnen'. Opmerkelijk is dat Google geen oog heeft voor een ander novum op internet, de weblog. Net als de nieuwsbank - waarvan we in Nederland een primitief voorbeeld kennen als www.kranten.

com - is de 'blog' een medium dat op het net is ontstaan. Het is 'net-eigen'.

Waar Google all the news brengt zonder dat er één redacteur naar omkijkt, doen blogs het omgekeerde. Adam Curry, Wim de Bie, Tonie (Van Tonie.net) en honderdduizenden andere bloggers blinken uit in columns, marginale notities en opiniërende kanttekeningen, steevast opgeleukt met links naar andere sites.

Bloggers zijn tuk op sterke verhalen, horen veel, en kennen weinig scrupules. Het controleren van feiten maakt evenmin als hoor en wederhoor deel uit van het standaard journalistieke repertoire van de meeste bloggers, voor wie het stukchecken van een goed verhaal een doodzonde is. Zo kwam de Lewinsky-affaire in het nieuws door de Amerikaan Matt Drudge, blogger-avant-la-lettre. En zal Theo van Gogh, aan wie de ronde term blogger als vanzelf is blijven kleven, niet rusten voordat hij een minstens even opruiend gerucht bij de kladden heeft.

Wat niet wil zeggen dat er geen uitstekende blogs zijn. Honderden journalisten bloggen, en ondervinden dat lezers veel beter op de hoogte zijn dan zijzelf. Doordat andere, niet tot het gilde van journalisten behorende bloggers een bijna vanzelfsprekende argwaan koesteren jegens de gevestigde media, fungeren ze als luizen in de pels van de luis in de pels.

Ze controleren de professionals, die vooral niet te neerbuigend moeten doen over de echoput van onbevestigd non-nieuws waarin bloggers elkaar soms kritiekloos nabauwen. Traditionele media doen zelf immers dapper mee. Ook zij begonnen over Lewinsky te publiceren toen het nieuws 'nu eenmaal op straat lag'.

'Is dit het einde van de journalistiek as we know it?, schreef Scott Rosenberg, hoofdredacteur van het Amerikaanse internetmagazine Salon. De blogs waarover hij struikelt, zijn net als Google en zijn minder gelikte voorlopers postmoderne media. Bij beide hebben netwerk en technologie de rol overgenomen van het medium, van de man in het midden, van de gleufhoed met bretels.

Nog postmoderner is het besef dat de lezer bij Google niet meer in een medium op zoek gaat naar een verhaal, maar een verhaal uitkiest waarbij hij de media krijgt uitgeserveerd.

Is dat erg? Schaadt het de journalistiek as we know it? Of zullen de oude media op internet deze aanval evenzeer pareren als alle voorgaande?

Rosenberg beziet de mediawereld als een ecosysteem waarin soorten van elkaar profiteren. Ook parasieten, die louter kunnen bestaan over de rug van anderen (Google, kranten.com), dragen ertoe bij dat het hele systeem groeit. We worden er allemaal beter van, suggereert Rosenberg. Zo bezien zouden krantensites niet moeten mekkeren als bezoekers niet via hun voorpagina's binnenkomen, maar direct naar een bepaald artikel worden geleid. Het is veelzeggend dat nog niet één nieuwssite zich over dat deeplinken heeft beklaagd. Kennelijk durft niemand zich impopulair te maken bij het miljoenenpubliek van Google.

Tegelijkertijd moeten traditionele uitgevers hem wel degelijk knijpen. Er komen steeds meer blogs, de bloggers worden beter, en hun collectieve arbeid wordt door zoekmachines allengs beter ontsloten. De kunstmatige intelligentie van Google zal nooit zo leep zijn als die archetypische, sigaren kauwende nieuwsveteraan, maar onherroepelijk worden de algoritmen slimmer. Dat leidt tot gepersonaliseerde kranten, jouw keuze uit het wereldnieuws, gebaseerd op jouw preoccupaties en smaak (Balkenende wint weer van Bush).

Rosenberg bestrijdt dat het media-ecosysteem een zero-sum-game is. Iedereen wint, zegt hij. Een hoofdredacteur van een internetblad kan zich dat optimisme veroorloven. Een krant niet. De aandacht van lezers wordt verdeeld over meer media. Daarbij gaat het steeds meer over steeds minder. De genadeloze efficiëntie van zoekmachines als Google laat honderden varianten zien op twee handen vol nieuwsfeiten, en niet het omgekeerde. De vraag is niet of kranten last zullen hebben van Google en de weblogs. De vraag is slechts van wie ze het meest last zullen hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden