De palmen van Schotland verdwijnen

De temperaturen stijgen, maar misschien wordt het in Nederland kouder...

Voor waterprins Willem Alexander zal het wel gesneden koek zijn dat de oceaanwatercyclus uit balans raakt. De oorzaak ligt in de grotere uitstroom van rivierwater in de IJszee en de oceanen op het noordelijk halfrond.

Dat kan verregaande gevolgen hebben, zegt fysisch oceanograaf prof. Will de Ruijter van de Universiteit Utrecht. 'Het kan ertoe leiden dat een tak van de warme golfstroom niet meer Noorwegen bereikt, waardoor Noord-Europa kouder wordt.'

In de discussies over klimaatverandering ligt het accent vaak op de stijging van de temperatuur op aarde. Minder aandacht krijgt de wijziging van de hydrologische cyclus: verdamping van zeewater, wolkenvorming, wolken die naar het land trekken en daar uitregenen in rivieren, die weer uitstromen in de oceanen. En dat in een oneindige cyclus.

In Na t u r e van 14 april leggen de Zwitserse klimaatdeskundigen van de universiteit van Bern, Thomas Stocker en Christoph Raible, uit dat de verhevigde afvoer van rivierwater een gevolg is van de opwarming van de aarde. Daardoor ontstaat meer regen en smelten gletsjers en sneeuw sneller.

De laatste dertig jaar is steeds meer rivierwater de oceanen op het noordelijk halfrond ingestroomd en volgens de berekeningen neemt dit verder toe.

De twee klimaatwetenschappers leunen zwaar op eerder gepubliceerde studies waaruit blijkt dat er grote veranderingen op het noordelijk halfrond gaande zijn als het gaat om de zoetwaterbalans. Daaruit blijkt dat sinds het midden van de jaren dertig van de vorige eeuw rivieren in Eurazië zoals de Lena in Rusland meer water afgeven aan de oceaan dan eerder.

Er zijn dan ook fundamentele milieuveranderingen in aantocht op het noordelijk halfrond, aldus de auteurs van het Na t u r e -artikel. Door de opwarming zal ook het permafrost smelten en daarmee de sneeuw. Beide zullen het broeikaseffect versterken, waardoor ook de watercyclus versnelt.

Zo zal er meer water van het zuidelijk naar het noordelijk halfrond stromen. Dat is een wetmatigheid : als er meer water in het noorden terechtkomt, trekt dat weg uit het zuiden aangezien de wereldwatervoorraad gelijkblijft.

Het oceaanwater wordt dus herverdeeld. Zo'n verplaatsing zal, als het maar lang genoeg gebeurt, de eigenschappen van het oceaanwater wijzigen en daarmee zal ook de balans veranderen van het water op grote diepte in de oceaan.

'Diepwatervorming' op het noordelijk halfrond is een proces waarbij warm oceaanwater van het zuidelijk halfrond bij Groenland afkoelt, zwaarder wordt en zinkt. Dit gezonken zwaardere water stroomt onderlangs terug naar het zuiden. Deze grootschalige oceaancirculatie, aangeduid als de Conveyor-belt, bepaalt mede ons klimaat en verklaart waarom er in Schotland palmbomen groeien. Een gevolg van de verhoogde toestroom van zoet rivierwater naar de Noordelijke IJszee betekent dat het zoutgehalte vermindert in gebieden waar diepwatervorming plaatsvindt. Dit kan leiden tot een vermindering van de warme golfstroom in de Atlantische Oceaan of het compleet afsmelten van de ijskap van Groenland .

Ve r w a r r e n d De oceanograaf aan de Universiteit Utrecht, prof. Will de Ruijter, stelt dat in de volksmond vaak wordt gesproken over het verdwijnen van de warme golfstroom. 'Dat is flauwekul, de warme golfstroom die bij Florida begint, zal blijven bestaan, omdat die vooral door de wind wordt aangedreven. Het gevolg kan echter wel zijn dat een takje van de warme golfstroom niet meer doordringt tot Noorwegen, waardoor Noord-Europa kouder wordt.'

Drs. Bas Eickhout, klimaatonderzoeker bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, kan zich voorstellen dat het voor veel mensen verwarrend is; ze horen over opwarming van de aarde maar ook over grote koude.

'Door klimaatverandering blijft de gemiddelde opwarming van de aarde dominant, maar lokaal kunnen er wel wijzigingen optreden. Zoals het afsnijden van delen van Europa van de warme golfstroom. Of dan ook Nederland verstoken blijft van de milde invloed van de warme golfstroom is onduidelijk.'

De risico's van de veranderende oceaanstromingen worden nader besproken in het vierde Milieu Rapport van het Intergouvernementele Panel voor Klimaatverandering (IPCC), dat begin 2007 vers ch i j n t .

Het IPCC brengt gemiddeld eens in de vijf jaar een geactualiseerde versie uit, waarin in de nieuwe inzichten over klimaatverandering staan vermeld. Aangezien de klimaatmodellen steeds beter worden, is de algehele verwachting dat dan met meer gezag kan worden gesproken over de relatie tussen klimaatverandering stromingen. en oceaan-

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden