VIER UITDAGINGENPANDEMIE-APP

De overheid wil een privacyvriendelijke pandemie-app voor alle Nederlanders, maar hoe dan?

De regering wil met een tracking-app de verspreiding van het coronavirus indammen. Dat klinkt Koreaans, Big Brother-achtig en eng. Maar dat hoeft niet. Dit zijn de vier uitdagingen van de app.

De Singaporese app TraceTogether werkt wel op Android-telefoons, maar niet op iPhones.Beeld REUTERS

Uitdaging 1: de privacy

Grofweg zijn er twee manieren om na te gaan wie met wie in contact is geweest. In bijvoorbeeld Taiwan en Zuid-Korea maakt de overheid gebruik van nauwkeurige locatiebepaling via het telecomnetwerk. Zo is precies bekend wie op welke plaats is geweest. Privacy speelt geen rol. Inwoners krijgen gedetailleerde meldingen van besmette personen te zien, inclusief leeftijd en recente locaties.

De Nederlandse privacywetgeving staat een dergelijke aanpak niet toe. Premier Rutte en minister De Jonge (Volksgezondheid) benadrukten dinsdag dan ook herhaaldelijk dat een tracking-app privacy als uitgangspunt moet hebben. Dat kan met een tweede manier van tracken, die uit privacy-oogpunt minder problematisch is: via het draadloze bluetooth-signaal.  

Ieder mobiel toestel met de app zendt via bluetooth constant een uniek nummer uit dat door toestellen in de nabijheid wordt opgevangen en opgeslagen. Voorwaarde is dat die toestellen ook die app hebben. Als later blijkt dat een gebruiker vermoedelijk corona heeft, krijgen alle toestellen bij wie hij recentelijk in de buurt is geweest een berichtje: pas op, u bent in contact geweest met een besmet persoon.

Singapore paste deze methode voor het eerst toe, met de app TraceTogether. Zowel in Nederland als andere landen denken app-bouwers en wetenschappers in dezelfde richting. Daarbij hoeven privacy en effectieve bestrijding elkaar niet uit te sluiten, liet Tom Demeyer, technische baas bij debatcentrum Waag, weten. 

Daarvan is ook Marcel Roorda van app-maker Doop (onder andere verantwoordelijk voor de NS-app) overtuigd. Hij is een van de velen die een voorstel richting Den Haag heeft gestuurd. Roorda: ‘Het unieke nummer dat via bluetooth wordt uitgezonden is niet te herleiden tot een persoon.’ De controle wordt namelijk lokaal op de telefoon gedaan. Deze checkt in zijn geheugen of hij dit unieke nummer eerder is tegengekomen. ‘Je wordt dus alleen geïnformeerd dat je in contact bent geweest met een corona-patiënt, maar niet met wie en waar dat is gebeurd’, aldus Roorda.

Uitdaging 2: wie controleert de meldingen?

Als iedereen in zijn app kan melden dat hij besmet is, maakt dat het systeem kwetsbaar voor nepmeldingen van grappenmakers. Vandaar dat alle initiatieven controle door een officiële medische instantie inbouwen. Alleen: daar doemt opnieuw de privacy-vraag op, zegt Bart Preneel, hoogleraar aan de Katholieke Universiteit van Leuven. Het is noodzakelijk om een controle te laten plaatsvinden, maar hiervan komt geen persoonlijke informatie in een database terecht. Als daadwerkelijk besmetting is vastgesteld, krijgt het mobieltje een code waarmee een ‘alarmmelding’ naar buiten in werking wordt gezet.

Van niet-besmette mensen wordt hoe dan ook niets opgeslagen, ook geen anonieme cijferreeksen, zoals in Singapore wel gebeurt. Van besmette mensen alleen een sleutel die niet te herleiden is tot een persoon.

De Corona-app van het LUMCBeeld LUMC

Uitdaging 3: tracking-apps werken niet op iPhones

In Singapore kwamen ze er al achter: op Android werkt TraceTogether prima, maar op iPhones niet. Zodra andere apps worden opgestart, wordt de corona-app in een soort slaapstand gezet en is die dus feitelijk onbruikbaar. Apple doet dit bewust: het bedrijf wil niet dat apps op de achtergrond constant bluetooth-signalen uitzenden. Begrijpelijk uit privacy-oogpunt, maar nu onhandig. App-maker Roorda denkt via een omweg een oplossing te hebben, terwijl Preneel hoopt op de hulp van Apple: ‘Het bedrijf zou voor deze specifieke corona-apps een uitzondering moeten maken.’

Uitdaging 4: doen er genoeg mensen mee?

Rutte wilde dinsdag een verplichting niet helemaal uitsluiten, maar die kans lijkt vrij klein. Het gebruik zal op vrijwillige basis gebeuren. Daar ligt de crux: gaan genoeg mensen de app gebruiken? Britse onderzoekers becijferden eerder dat minimaal 60 procent van de inwoners de app moeten gebruiken wil hij een effectief wapen zijn. Voor zowel Preneel als Roorda vormt dat een extra reden om vol in te zetten op privacy. 

Preneel: ‘De medische wereld wil graag locatie gebruiken voor dit soort apps, omdat ze dat snapt. Maar consumenten willen dat echt niet . De enige manier om die een corona-app vrijwillig te laten gebruiken, is door het met respect voor privacy en veiligheid te doen.’

Zijn instituut publiceert binnen twee weken zijn open source-code, die voor iedereen in te zien en te gebruiken is. Kort daarna moet een eerste proef-app zijn gemaakt. Preneel hoopt dat dit als basis kan dienen voor een Europese aanpak, met verschillende accenten per land. Roorda heeft nog niets gehoord uit Den Haag, maar zou nog deze maand een app klaar kunnen hebben bij groen licht en met de overheid als afzender.

Lees verder corona-apps

Het kabinet zal alleen apps inzetten bij de bestrijding van de coronavirus als de privacy kan worden gegarandeerd. Met die belofte trachtte minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) woensdag de zorgen in de Tweede Kamer weg te nemen over mogelijke privacyschendingen.

Ook Singapore heeft het maatschappelijk leven grotendeels lamgelegd. Het land werd de afgelopen weken geroemd om zijn aanpak tegen de coronacrisis, onder andere via een tracking-app en inspectieteams. Het bleek toch niet voldoende te zijn.

De zelfscan-app van het Amsterdamse OLVG en ontwikkelaar Luscii heeft inmiddels meer dan 70 duizend actieve gebruikers die dagelijks een vragenlijst invullen over lichamelijke kenmerken als lichaamstemperatuur, verkoudheid en kortademigheid. Medisch specialisten geven vervolgens adviezen en brengen gebruikers met ernstige symptomen in contact met een arts.

Minister Hugo de Jonge is om: er moeten twee speciale corona-apps komen. Waarom nu ineens wel?

Google brengt onze bewegingen in kaart en het LUMC lanceert een corona-app

Nederlandse app-makers zijn klaar voor corona-app. Maar de overheid hapt niet. 

Apps kunnen helpen de coronacrisis te bezweren, helpt dit onze privacy om zeep? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden