'De overheid: open waar het kan en besloten waar het moet'

De Nationale Ombudsman roept de overheid op om transparanter en opener te werken. Volgens Davied van Berlo, initiatiefnemer van Ambtenaar 2.0, heeft de overheid geen andere keus dan dat advies op te volgen.

© Thinkstock

Het bastion van de overheid krijgt veel aanvallen te verduren. Eerst gaf Wikileaks een kijkje achter onze schermen vanuit Amerikaans perspectief, vorig jaar werd duidelijk dat verschillende overheidssites lek waren (Diginotar, Lektober) en maandag kwam de Nationale Ombudsman met zijn aanbevelingen voor een opener overheid. Volgens mij gaat het hier om een trend.

Het is dan ook niet voor niets dat Brenno de Winter is gekozen als journalist van het jaar. Hij heeft een indrukwekkende staat van dienst opgebouwd met het agenderen van de beveiliging van overheidswebsites en het opvragen van overheidsinformatie voor zijn journalistieke onderzoek. Zijn strekking: de overheid moet veilig zijn èn open!

Open overheid

Vanuit de overheid zelf staat openbaarheid ook op de agenda. Nederland overweegt deel te nemen aan het Open Government Partnership van Obama en minister Verhagen bepleit het openbaarmaken van overheidgegevens als open data om de economie te stimuleren. Maar 'open data' is iets anders dan de 'open overheid' die de Nationale Ombudsman bepleit.

Een open overheid maakt de eigen processen en werkzaamheden openbaar zodat burgers inzicht kunnen krijgen in waar de overheid mee bezig is. Dat gaat verder dan alleen het openbaar maken van gegevens die de overheid heeft verzameld (open data). Open overheid beperkt de zogenaamde 'beleidsintimiteit', de interne ruimte voor ambtenaren om ideeën uit te wisselen voordat een standpunt naar buiten komt.

Waarom open?
Het beperken van die ruimte moet wel een goede reden hebben. De Ombudsman gebruikt in zijn pleidooi 'vertrouwen' als argument: 'Het vertrouwen van iedereen in de publieke zaak is gediend met transparantie en openheid.' Dat is niet per definitie het geval, zo wees onderzoek van de Universiteit Utrecht onlangs uit, maar transparantie is wel één van de bouwstenen van vertrouwen.

Er zijn ook financiële argumenten voor een open overheid, bijvoorbeeld omdat er dan minder Wob-procedures uitgevochten hoeven te worden. Ook kunnen burgers en ondernemers eerder en beter inspringen op plannen vanuit de overheid, waardoor ondernemers minder verkeerde investeringen doen en er vanuit de samenleving kan worden meegedacht over oplossingen via burgerparticipatie of cocreatie.

Er zijn dus verschillende argumenten te noemen waarom een open overheid beter is voor de samenleving. Daar komt bij dat steeds meer informatie digitaal is opgeslagen en via netwerken gemakkelijk toegankelijk te maken. Er zijn geen technische belemmeringen meer. Je moet een goede reden hebben om informatie níet openbaar te willen maken.

Bedoeld of onbedoeld
We hebben het dan wel over bewuste of bedoelde openbaarheid, namelijk dat we ervoor kiezen om bepaalde overheidsinformatie openbaar te maken. Dit in tegenstelling tot onbewuste of onbedoelde openbaarheid, zoals bij lekken, verloren usb-sticks of Wikileaks. Het doel zou moeten zijn om zoveel mogelijk informatie bedoeld openbaar te maken en zo min mogelijk onbedoeld.

In een wereld die steeds transparanter wordt en meer openheid verwacht van de overheid, wordt de open overheid vanzelf een realiteit. De vraag is, kiezen we daarbij voor bedoelde of onbedoelde openbaarheid? Volgens mij is er maar één keus: open waar het kan en besloten waar het moet.

Davied van Berlo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden