De overheid is ons bezit niet

Waar strijdt Assange voor? Of tegen? Welke misstand wil hij met zijn openbaarmakingen bestrijden?

Is WikiLeaks-voorman Julian Assange oliedom of barbaars? Een sufferd of een rat? Assange vindt dat alles van de overheid openbaar moet zijn. En dus zet hij alles op internet wat geheim en van de overheid is. Er komt weinig schokkends naar boven; niks geen afpersing, afkoping of zwijggeld, voornamelijk ordinaire roddels van diplomaten over staatshoofden. Veel diplomatieke schade natuurlijk, maar als dit de geheime communicatie is, is die onwaarschijnlijk fatsoenlijk. In menige kantine kun je veel vernietigender kwalificaties van collega’s optekenen.

Maar WikiLeaks openbaarde ook ‘cruciale objecten’ waar terroristen het op gemunt kunnen hebben – zoals telecomverbindingen en dataverbindingen in de Noordzee. Assange meent hiermee in de voetsporen te treden van de dissidente Russische schrijver Aleksandr Solsjenitsin.

Samizdat-beweging

Hij ziet WikiLeaks als de eerste wereldwijde samizdat-beweging, daarmee doelend op de het ondergrondse uitgeversnetwerk dat dissidente geschriften verspreidde (Het Vervolg, 4 december). Wat een uit het lood geslagen vergelijking. Dissidenten als Solsjenitsin klaagden onmenselijkheid en onrechtvaardigheid aan.

Ze streden voor democratie en mensenrechten, en tegen onderdrukking. Hun openbaarmakingen waren bittere, dappere noodzaak, ter wille van de menselijkheid. We hoeven hun daden niet te verheerlijken maar ze streden wel ergens voor. Ze namen grote risico’s, vooral met hun eigen leven, omdat ze weet hadden van misstanden die nooit meer mochten voorkomen en daartoe openbaar moesten worden gemaakt.

Wereldvrede

Maar waar strijdt Assange voor? Of tegen? Welke misstand wil hij met zijn openbaarmakingen bestrijden? Ook hij neemt grote risico’s door cruciale veiligheidsinformatie openbaar te maken – echter het is niet zijn eigen leven, maar de wereldvrede die hij van achter zijn veilige beeldscherm op het spel zet.

Een cadeautje voor terroristische organisaties, zo typeerde het Britse dagblad The Times de openbaarmaking van cruciale objecten (NRC 6 december). Maar Assange meent dat dit van dezelfde orde is als het op het net gooien van diplomatieke roddels over het ochtendhumeur van een staatshoofd. Assange heeft impliciet het anarchistische idee dat vrijheid ontstaat als alle grenzen en belemmeringen weg zijn. Maar als alle belemmeringen weg zijn, krijg je slechts chaos en geweld.

Zusje van WikiLeaks

Sebastiaan ter Burg van ‘Dat zou jij wel willen weten’, het Nederlandse piepkleine zusje van WikiLeaks, vindt ook dat Assange te ver gaat. De veiligheid mag niet door openbaarmaking in gevaar komen, vindt hij. Zijn stichting wil met openbaarmaking een publiek belang dienen.

Zijn argumenten daarvoor zijn wel opmerkelijk. Overheidsinformatie is eigenlijk van ons, vindt hij. Het is ons bezit, want wij zijn het volk en in een democratie is alles van het volk. Hier dus met die data! Hij is verontwaardigd dat niemand hem daarop wees toen hij zelf ambtenaar was: ‘Niemand heeft mij daar ooit verteld: realiseer je goed dat alles wat jij maakt, eigendom is van het volk’’ (Het Vervolg, 4 december).

Democratische representatie

Nee, natuurlijk heeft niemand hem dat verteld. Gelukkig niet. Terecht niet. Zijn redenering is typerend voor de hedendaagse crisis van democratische representatie. Het verlangen naar democratie zonder representatie. Het idee dat representatie overbodig is. Dat wij allemaal weliswaar authentieke individuen zijn, maar tegelijkertijd één. Te origineel om ons te laten vertegenwoordigen (en dus nooit lid van een partij) maar toch met een gedeeld bezit: samen bezitten wij de overheid.

Maar de overheid is ons bezit niet! De overheid is er voor ons, ze is niet van ons. In een democratie moet worden bemiddeld, vertolkt, vertaald en verenigd. Daartoe moet het volk, hoe mondig ook, vertegenwoordigers aanwijzen. Het volk bezit de overheid niet, maar controleert deze via de politiek. ‘Dat zou jij wel willen weten’ vindt dat openbaarmaking in het publiek belang is. Maar dan moet wel duidelijk zijn dat ongerichte openbaarheid het publiek belang slechts schaadt.

WikiLeaks en Sebastiaan ter Burg zouden zich moeten beperken tot het steunen van klokkenluiders en het openbaar maken van corruptie, onderdrukking en andere grove misstanden. Zichzelf respecterende media zouden moeten weigeren met WikiFreaks samen te werken en aandacht te besteden aan nihilistische berichten die democratie en vrijheid slechts schaden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden