De Outsiders

Wij denken aan glamour, privileges en macht als we denken aan de baan die Barack Obama heeft. Maar het leven van de president is loodzwaar. Journalist Jodi Kantor volgt de Obama's sinds 2007 en schreef een boek over hun leven in het Witte Huis.

STEFFIE KOUTERS

Barack Obama wandelt vrolijk de trap op van het Witte Huis, de nacht van het laatste feest na zijn inauguratie. De uitgeputte Michelle ligt al boven, voor het eerst van haar leven in het presidentiële bed. Dan dringt ineens tot de nieuwe president door dat hij geen idee heeft waar de slaapkamer is.

Ongelooflijk.

'Ze waren nauwelijks in het Witte Huis geweest voordat ze ernaartoe verhuisden', zegt de auteur van The Obamas, New York Times-reporter Jodi Kantor. 'De Obama's waren echte buitenstaanders. Ze kwamen terecht in een systeem waarmee ze niet vertrouwd waren, in tegenstelling tot de vorige president. Het echtpaar Bush kende de huishoudelijke staf, de regels, het werk, het leven - alles.'

Uit haar boek, met als Nederlandse titel Barack en Michelle: 'Zo was het met de Obama's gesteld, toen ze het Witte huis betrokken: zogenaamd hadden zij de leiding, maar ze hadden verbazend weinig te zeggen over de wereld om hen heen.'

Kreeg je compassie met ze, tijdens het schrijven?

'Ik hoop dat in mijn boek respect en medeleven doorklinken voor ál onze leiders en waar ze doorheen moeten. Hun banen zijn zo moeilijk en ze worden zo bekritiseerd.'

Het journalistieke 'wonderkind', volgens een recensie, is snel achter haar bureau vandaan gekomen voor alweer een gesprek over haar portret van het huwelijk van de Obama's - een boek dat uitblinkt in verrassende anekdotes en veelzeggende details. 'Ik wilde erachter komen hoe die mensen zijn veranderd, welk effect de macht op ze heeft, of ze al gewend zijn aan hun rol, wat zich achter de schermen afspeelt.'

Ze stak er honderden uren in aan interviews, met meer dan tweehonderd Obama-bekenden, van vroegere buren tot naaste vrienden. Een gesprek met de hoofdrolspelers zelf had ze al in 2009 gevoerd: Kantor is sinds vier jaar politiek correspondent van The New York Times. Elk feit werd dubbel gecheckt. 'Ik had een paar jaar het gevoel met een piano rond te zeulen', lacht Kantor in de hoge, lichte, strakke cafetaria van de krant, in Midtown Manhattan.

De journalist heeft een ingewikkelde periode achter de rug. Het boek stond op het punt van uitkomen toen het Witte Huis op grond van eenzijdige en slordige uitgelekte informatie de aanval opende. 'Een over-dramatisering van oud nieuws', zei de woordvoerder. Michelle Obama liet een dag na de verschijning in een inderhaast gearrangeerd televisie-interview weten dat ze het niet zou lezen. De first lady verkeerde in de veronderstelling dat ze in Kantors werk werd afgebeeld als een 'boze zwarte vrouw'.

Terwijl dit boek een afgewogen, grotendeels sympathiek portret geeft van haar.

'Dat is de ongenuanceerde wereld waarin we leven. De wereld van Twitter. Iemand grapte over het boek: het zijn honderdduizend woorden. Dan heb je wel heel veel tweets nodig om het goed samen te vatten.'

Was het een teleurstelling dat Michelle Obama het niet wilde lezen?

'Helemaal niet. Ik denk dat een hoop mensen in dit soort posities niet lezen wat er over ze wordt geschreven.'

Ze dacht dat ze werd beschreven als 'some angry black woman'. Een kwalificatie waarvoor ze bang is, maar die ze op deze manier zelf naar zich toehaalde.

'Michelle Obama had een moeilijke tijd tijdens de campagne van 2008, toen ze dat etiket opgeplakt kreeg. Ik denk dat ze meer heeft gedoeld op die ervaring. Het laat wel zien hoe ongemakkelijk ze zich erbij voelt een biografisch onderwerp te zijn, kenmerkend voor haar onwennigheid met het nieuwe politieke leven. Dit is het eerste grote boek over Michelle Obama - ik ben er niet van ondersteboven dat het haar zwaar valt. Terwijl ik intussen al zo vaak heb gehoord: Hillary Clinton zou hartstikke blij zijn geweest met zo'n boek over haar en het Witte Huis.'

Wat heb je ontdekt dat je niet wist?

'Ik wist niet dat Michelle Obama echt ongelukkig was in de beginperiode van het Witte Huis, in die voor haar zo vreemde, besloten wereld waarvan ze zich afvroeg of ze er ooit haar weg zou vinden. Ik wist niet dat Barack Obama zo gefrustreerd was achter de schermen, omdat hij het gevoel had dat de Amerikanen hem verkeerd begrepen en onderwaardeerden. Ik wist niet dat de first lady heeft overwogen de eerste periode in hun oude huis in Chicago te blijven wonen, om haar dochters hun schooljaar te kunnen laten afmaken.'

Je was echt verrast.

'Ja. Het kan natuurlijk niet, een forensende first lady. Maar het getuigde tegelijkertijd van de wijsheid van een buitenstaander. Intussen is gebleken hoe lastig het is met twee jonge kinderen in het Witte Huis. Dus ik denk niet dat ze gek was toen ze zich afvroeg: hoe gaat dit uitpakken?'

Had je verwacht dat het boek zo onder vuur zou komen te liggen?

'Ik had niet verwacht dat het Witte Huis met een statement over het boek zou komen nog voordat ze het gelezen hadden. Dat begreep ik niet. Daarna trokken ze zich terug. Ze hebben zich een beetje belachelijk gemaakt. Vanwege de aanvallen op een boek dat niet schadelijk voor ze was.'

De opwinding was alleen maar goed voor de verkoop.

Onderkoeld: 'Het boek stond meteen middenin de belangstelling.'

Wat was het opzienbarendst?

'Om te merken hoe extreem de wereld van het Witte Huis is. De buitenwereld denkt dat je alles hebt wat je kunt hebben, maar het leven daar is loodzwaar. Alle beperkingen, het isolement, de eenzaamheid, de druk. De rest van de wereld denkt aan glamour, privileges, macht. We zien foto's van de Air Force One, van staatsbanketten, herinneren ons de beelden van de Kennedy's. Ik denk dat mijn boek een realistischer weergave is van de werkelijkheid.'

Die lijkt soms ondraaglijk.

'Historisch gezien is het ironisch. Aan de Verenigde Staten ligt het idee ten grondslag dat de leider van een land een gewone burger moet zijn, in tegenstelling tot de geschiedenis van de Europese monarchieën. Die zijn nu grotendeels verdwenen, terwijl er in de Verenigde Staten iets heel koninklijks zit aan de manier waarop de president wordt bejegend. Het Witte Huis is zo gecompliceerd, een labyrint. Wij zijn nu degenen met een eigen Versailles.'

Het lijkt menselijkerwijs bijna niet meer op te brengen president van de Verenigde Staten te zijn.

'Nee. Ik vraag me oprecht af waarom iemand zichzelf dit aandoet.'

Sommige medewerkers van hem hebben het over Barackward - een samenvoeging van Barack en onbeholpen, onhandig.

'Hij kan teruggetrokken zijn, eenzelvig. Europeanen zien die kant niet van hem.'

'Voelen Barack, niet dénken!', roept Michelle een keer tegen haar intellectuele echtgenoot tijdens de voorbereiding op een debat.

'Veelzeggend, ja.'

Hoe verder de Obama's van Washington verwijderd zijn, hoe meer ze zich op hun gemak voelen, schrijf je.

'Is dat niet interessant? Toen ze afreisden naar Oslo om de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst te nemen, kregen ze daar de steun en bewondering die ze thuis niet meer voelden. Het was een soort droom voor ze. Dit patroon zet zich voort. Bijna elke keer als de Obama's naar het buitenland gaan, valt ze een admiratie ten deel die ze tegenwoordig nog maar van relatief weinig Amerikanen krijgen.'

Het gaat beter, nu de economie aantrekt.

'De president heeft het de afgelopen maanden gemakkelijker gekregen, toen mijn boek al af was. Dat komt ook doordat de Republikeinse kandidaten zo zwak zijn. Hij kan een comeback maken. Maar jij was hier niet in 2008. In dit land heerste een opwinding die nog maar weinig mensen hebben meegemaakt in hun leven.'

Dat blijft wonderlijk, gezien zijn gebrek aan ervaring.

'Toen leek dat Obama juist nieuw en spannend te maken. Hij voelde als een frisse wind in het politieke landschap. Maar je sterkste punten kunnen tegelijkertijd je zwakste zijn.'

Hoe was het om ze te interviewen?

'In het Oval Office zitten was intens voor me. En ik moest balanceren tussen hen twee; dat maakte het nog intenser. Hoe ze op elkaar reageerden was erg informatief. In de kamer hing een subtiele spanning. Ik vroeg hoe ze een gelijkwaardig huwelijk konden hebben als een van de twee president was. De first lady lachte, hmmmmph, alsof ze blij was dat iemand de vraag eens een keer stelde. Ze keek naar haar man en liet hem antwoorden, zwoegend. Hij moest drie keer overnieuw beginnen. Uiteindelijk zei hij: 'Mijn staf bekommert zich meer om wat de first lady denkt dan wat ik denk.' Ze redde hem, door te zeggen dat al hun privé-beslissingen op gelijkwaardige basis werden genomen.

'Een ander interessant moment was toen ik ze vroeg of ze hun huwelijk inzetten voor politiek gewin. Dat ontkenden ze echt, nee, absoluut niet. Maar in het boek zie je dat ze hun huwelijk toch zijn gaan gebruiken. De populaire mevrouw Obama speelt een belangrijke rol in het kweken van steun voor president, in het laten heropleven van enthousiasme.'

Zoals Kantor schrijft, over bijvoorbeeld de intensieve campagnes van de first lady om Amerikanen meer te laten bewegen en gezonder te laten eten: 'Michelle Obama zag waar het heen ging met het presidentschap en deed daarom wat ze kon om voor 'toegevoegde waarde' te zorgen, om tegenwicht te bieden aan het veelal negatieve nieuws aan de andere kant van het gebouw.'

De Obama's hebben geleerd.

'En ze hebben dingen opgegeven. Ze wilden hun huwelijk misschien niet inzetten voor het politieke spel, maar ze moesten wel. Aan de ene kant zijn ze beter toegerust geraakt op hun banen, aan de andere kant zijn het meer conventionele politici geworden. Er zit veel verlies in.'

Hij is niet de magische politicus gebleken die velen dachten dat hij was.

'Precies.'

Hebt u daar ook moeite mee?

Afgemeten glimlach: 'Als verslaggever denk ik niet in die termen. Ik heb een meer klinische houding.'

In het boek beschrijft u hoe ze uit een wanhopig verlangen naar privacy zichzelf terugtrekken, waardoor ze de stemming in het land slecht aanvoelen.

'Ze hebben via de kinderen in Washington wel wat nieuwe kennissen gekregen. Maar de Obama's zien het presidentschap niet als een tijd om nieuwe vrienden te maken. De president en de first lady zijn extreem op zichzelf.'

En dat is een serieuze blokkade in het presidentschap?

Meteen: 'Ze zijn openbaar bezit.'

Jodi Kantor

Jodi Kantor (36) begon haar journalistieke carrière bij de nieuws- en opiniesite Slate. Ze stopte daarvoor met haar rechtenstudie aan Harvard. Op haar 27ste stapte ze over naar de The New York Times, waar ze de zondagse kunstbijlage vernieuwde, als de jongste chef van een katern in de geschiedenis van deze krant. Sinds 2007 volgt ze de Obama's. De verslaggeefster woont met haar man en dochter in Brooklyn. Ze werd door Crain's Magazine uitgeroepen tot een van de veertig meest veelbelovende New Yorkers onder de 40.

Gast aan tafel

Barack Obama staat erop dat hij minstens vijf keer per week thuis eet, schrijft Jodi Kantor in haar boek. 'Sommige lezers zeiden: 'Ik ben blij dat de toewijding aan zijn familie authentiek is. Dat hij het niet alleen voor de show doet.' Anderen zeggen: 'Ik heb een gewone baan en red het vaak niet om met mijn kinderen te eten. De president van de VS hoort altijd te werken.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden