De oude man en de Oscar

Hij is 77 inmiddels en eindelijk, eindelijk heeft hij die ene bepalende hoofdrol op zijn naam. Nebraska is dus niet Bruce Derns comeback, maar zijn doorbraak.

Hij is de enige acteur ooit die John Wayne vermoordde - met een schot in de rug nota bene. Hij speelde een doorgedraaide Vietnamveteraan die een aanslag wil plegen tijdens de Super Bowl (Black Sunday, 1977). En hij was de steenrijke, arrogante Tom Buchanan naast Robert Redfords Great Gatsby.


Klassieke schurken zijn het, de opvallendste rollen op het film-cv van de Amerikaanse acteur Bruce Dern.


Tien jaar geleden benaderde regisseur Alexander Payne (Sideways, About Schmidt) de acteur voor de hoofdrol in Nebraska, een ingetogen zwart-witdrama over een verwarde, oude Amerikaan die denkt dat hij een miljoen dollar heeft gewonnen en een lange reis van Montana naar Nebraska maakt om zijn prijs te innen. Een man van vlees en bloed, markant, kwetsbaar, met een verleden. Een dragende rol bovendien. Eindelijk.


De lovende reacties op zijn spel in Nebraska (prijs voor beste acteur in Cannes) hebben hem zelfverzekerd gemaakt en dat is wel eens anders geweest. Quentin Tarantino omschreef Dern onlangs tijdens een bijeenkomst van het American Film Institute als een acteerlegende, uniek vanwege zijn subtiele improvisaties, met spel dat overloopt van rauwe vitaliteit. Zelf leed de acteur een carrière lang onder het juk van de typecasting. 'Amerika gaat je hierom haten', zou John Wayne tegen Dern hebben gezegd voor hij zijn beruchte sterfscène opnam. Dat leek de juiste constatering.


Het gesprek met Dern, 77 jaar oud inmiddels, vindt half december plaats, nog voor de bekendmaking van zijn Oscarnominatie voor beste mannelijke hoofdrol. 'Misschien speelde ik wel te vaak de tweede, derde, vierde of vijfde rol', zegt Dern halverwege het interview, via de telefoon vanuit zijn woning in Los Angeles. En wanneer hij eens een dragende rol speelde, benadrukt hij vervolgens, werd zo'n film slechts door een klein publiek gezien. Het basketbaldrama That Championship Season bijvoorbeeld, waarvoor Dern in 1982 tijdens het filmfestival van Berlijn werd bekroond met de Zilveren Beer voor beste acteur, flopte genadeloos.


Onder de hoede van de Amerikaanse filmproducent Roger Corman bestormde Bruce Dern, vader van actrice Laura, een halve eeuw geleden de Amerikaanse film. Samen met onder anderen Jack Nicholson, Peter Fonda, Dennis Hopper vormde hij het gezicht van een jonge, getalenteerde filmrebellenclub die tot New Hollywood werd gedoopt, als rigoureuze breuk met de stijve jarenvijftigcinema. Maar terwijl zijn collega's en vrienden definitief doorbraken, kwam het bij Dern nooit tot die ene dragende, carrièrebepalende hoofdrol.


De afgelopen jaren leek ook Nebraska hem niet van die vloek te verlossen. Regisseur Payne gaf prioriteit aan de regie van Sideways (2004) en The Descendants (2011), terwijl Dern zijn degelijke bijrollen speelde, onder meer in de HBO-serie Big Love en Tarantino's wraakwestern Django Unchained. 'Ik ging er niet meer vanuit dat ik de rol nog zou spelen', zegt Dern. 'Daar had ik twee verklaringen voor. Het eerste probleem was Alexanders vurige wens om zijn film in zwart-wit te maken, daar schrikken investeerders van. Hij zou er niet eens aan begonnen zijn als hij deze film in kleur moest maken. Het tweede probleem, dacht ik, was ikzelf.'


U twijfelde aan uw eigen kunnen?

'Niet aan mijzelf of mijn acteertalent, wel aan het gebrek aan grotere rollen dat mij gedurende mijn carrière is aangeboden. Iedereen van mijn generatie, mannen en vrouwen, speelde ooit wel een rol waarmee ze de rest van hun leven vereenzelvigd zullen blijven. Ik denk dat ik het doorgaans best goed deed, ik werd in ieder geval nooit weggestopt in onbeduidende bijrolletjes, maar ik speelde zelden het personage waar het in de film allemaal om draaide. Op een gegeven moment werd ik standaard als de eikel of de bad guy gecast. Men bezag mij zeer eenzijdig.'


Grote filmers twijfelden over uw vermogen om een film te dragen. In uw memoires Things I've Said, But Probably Shouldn't Have staat hoe Sidney Pollack vertelde dat u niet in staat zou zijn om een hoofdrol te spelen. Ook Alfred Hitchcock was sceptisch. Hij gaf u de hoofdrol in zijn laatste film Family Plot, maar liet ook merken hoe het hem verbaasde dat het zover kwam. Ziet u Nebraska als een manier om deze heren hun ongelijk te bewijzen?

'Zo zie ik dat helemaal niet. Iedereen heeft recht op zijn mening. Maar het is wel fijn dat mensen beginnen te erkennen dat Bruce Dern kan acteren, dat hij kan meedraaien in de hoogste divisie. Als er iets is dat Bruce Dern tot nu toe niet heeft gehad, dan is het een echte kans om mee te doen aan de play-offs.'


Daarmee bedoelt u: kans op een Oscar?

'Nee, ik weet niet hoe dat allemaal werkt, die Oscarlobby. Ik bedoel dat er na geruime tijd een heleboel mensen tegelijk zeggen: dit lijkt mij een mooie film, die wil ik zien. De enige vergelijkbare film waarin ik speelde was Coming Home.' (Voor die film ontving Dern in 1979 een Oscarnominatie voor beste bijrol, BJB.)


Op welke manier voelt u zich aangetrokken tot Nebraska's hoofdpersoon Woody?

'Dat het jaren duurde voor Nebraska er kwam, heeft mij én de film alleen maar geholpen. Ik ben tien jaar ouder, ik oog brozer, snap beter wie Woody is. Misschien omdat ik net als Woody de neiging heb om een beetje door het leven te dobberen. Ik ben niet het type dat alles interessant vindt en overal bovenop duikt.


'Ik ben even oud als Woody. Net als hij voel ik mij een behoorlijk saaie kerel als ik niets heb om naar uit te kijken. Bovendien raakt het mij dat hij omringd is met mensen die hem kunnen helpen, van wie een deel hem in een bejaardentehuis wil plaatsen. Dat is een van de punten die de film maakt: Woody voelt zich prima, hij laat zelf wel weten wanneer het tijd is voor zo'n tehuis.'


Woody oogt zeer kwetsbaar: stug, verward en fysiek nogal wankel. Hoe was het om uzelf zo terug te zien?

'Het voelde als... haha.' Korte stilte. 'Alsof iemand gluurt in kamers waar eigenlijk geen camera had mogen komen. Dat vind ik zo sterk aan de stijl van Alexander: hij geeft je het gevoel dat je de privacy van zijn personages schendt. Woody weet dat hij niet zo mobiel meer is, maar hij voelt zich helemaal niet zo kwetsbaar. Hij hoeft niet naar een verzorgingstehuis - hij heeft gewoon iets nodig om naar uit te kijken.'


Wat is het dierbaarste persoonlijke detail dat u in deze rol stopte?

'Alle details stonden in het scenario. In de loop der jaren is men specifieke onderdelen van mijn spel Dernsies gaan noemen - kleine improvisaties waarmee ik mijn personages bij elkaar hoop te knutselen tot mensen met meer diepgang en geschiedenis dan een paar letters op papier. (De term is bedacht door Jack Nicholson nadat Dern in Drive, He Said tijdens een opname een aantal keer achteloos met zijn vingers had geknipt, BJB.)


'Maar het verhaal van Nebraska stond zo dichtbij dat er geen Dernsies nodig waren. Er is bijvoorbeeld een scène waarin mijn personage zijn vroegere huis bezoekt. In de oude kamer van zijn ouders zegt hij: 'Altijd als ik hier was, werd ik gegeseld maar nu is er niemand meer om mij te slaan.'


'Als tiener genoot ik een strenge opvoeding. Ik werd niet op zo'n manier geslagen, maar ik werd bijvoorbeeld wel naar opvoedkampen gestuurd. Persoonlijker dan dit wordt het voor mij niet, wanneer ik zo'n zin uitspreek. Ik denk dat het publiek zoiets opvalt.'


Dat klinkt bijna als een sessie bij de psychiater.

'Ja, een beetje. Ik dwong mijzelf om dingen uit mijn verleden naar boven te halen die je normaal gesproken laat zitten. Ik moet denken aan dat boek van Thomas Wolfe, You Can't Go Home Again. Ik geloof juist in het tegenovergestelde: je moet altijd terug naar huis. Om te zien waar je vandaan komt, hoe de mensen daar zijn, hoe jij veranderd bent.'


Klopt het dat u de rol van Robert Duvall in The Godfather ooit hebt geweigerd?

'Niet helemaal. Regisseur Francis Ford Coppola bood mij de rol nooit officieel aan, hij gaf mij de mogelijkheid om auditie te doen. Hij zei benieuwd te zijn naar mijn kijk op het personage. Maar ik dacht: Duvall kan alles, hij zit al in drie andere films van Francis, dus deze rol is sowieso voor hem. Francis respecteerde dat. Het duurde bijna veertig jaar voor ik met hem zou samenwerken, in Twixt (Coppola's lowbudgethorrorfilm uit 2011, BJB).'


Was u te nederig?

'Ik weet niet of nederig het juiste woord is. Ik zag een zeer goede acteur met de kans om in een film te spelen. Ik voelde mij vereerd, maar had niet het gevoel dat ik de rol zou krijgen.'


U bent in ieder geval erg aardig voor uw collega's.

'Ik houd ervan om een gunst te verlenen, laat ik het zo zeggen.'


Eigenlijk wilde ik vragen of u uw rol in Nebraska als comeback beschouwt. Maar misschien is doorbraak een beter woord. Of is dat een belediging, op uw 77ste?

'Nee, nee, dat zie ik als een geweldig compliment. Het is geen comeback, ik heb geen idee waarvan ik terugkom. Soms was ik tijdens mijn carrière succesvol, soms ook niet, maar voor het eerst voel ik een geweldige trots wanneer mensen mijn film willen zien.'





'I said stop!'


Nooit eerder had John Wayne voor de opname van een scène een bloedzakje hoeven dragen om de inslag van een kogel te simuleren. In 1972, zeven jaar voor Amerika's beroemdste cowboyacteur zelf overleed, werd in The Cowboys voor het eerst en laatst een Wayne-personage doodgeschoten. Het is een beruchte scène. Wayne's Wil Andersen staat met zijn rug naar zijn rivaal, Long Hair, gespeeld door Bruce Dern. 'I want you to see this coming', roept Dern. 'I said stop!' Zonder af te wachten schiet Long Hair hem in de rug. Jaren later zei Dern dat dat moment hem wellicht een succesvollere filmcarrière kostte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden