De oude Diederik

In de zomer van 2004 publiceerde Diederik Samsom zijn eerste 'jaarlijkse zomerartikel' in de Volkskrant. Het was een reactie op de nota Kiezen voor groei, van Laurens Jan Brinkhorst. De minister van Economische Zaken vond 2 procent per jaar niet meer genoeg. 'De kwaliteit van de samenleving' was in het geding.


Samsom haalde alles uit de kast - Ecologische Kuznets Curve, stapels CPB-rapporten of, zoals hij zelf schreef, 'alle onderzoeken' - om te laten zien dat Brinkhorst er niets van had begrepen. 'Economische groei is een laffe oplossing', stond er boven zijn stuk.


In augustus 2005 was het weer zover. Samsom gaf nu zelfs GroenLinks een veeg uit de pan - de partij zou veel te veel op groei gefocust zijn. Het was tijd voor een 'fundamenteler alternatief'. Weg met de 'druk-druk-druk-maatschappij'. De PvdA moest helemaal anders over vooruitgang gaan denken. 'Grootschalige deeltijdarbeid is slecht voor de economische groei, maar daar gaat het ons toch niet om?'


Twee jaar later blikte Samsom terug op zijn zomerse denkwerk, in tijdschrift Wapenveld. Conclusie: 'Dit soort discussies blijven niet hangen.' Zijn verhaal was ook 'hopeloos soft'. Tijdens het gesprek kwam Jan Pronk naar voren als zijn grote voorbeeld. Pronk wist hoe je een verhaal moet vertellen. Pronk wist hoe je een koopman in een dominee verandert.


Samsom verzuchtte: 'Exorbitante decadentie is gewoon een gevolg van de welvaart. Wij weten vaak van gekkigheid niet meer wat we moeten doen.' Hij vertelde over die keer dat hij een café vol flatscreens was binnengelopen en meteen aan het Romeinse Rijk had moeten denken. 'Alsof de samenleving aan decadentie ten onder gaat. Wat moet je dan nog met je geld...'


In 2008 probeerde Samsom fractievoorzitter te worden. Maar zoals Pronk verloor van Lilianne Ploumen, zo legde Samsom het af tegen Mariëtte Hamer. Sommige fractieleden liepen met tranen in hun ogen weg: weer had een idealist verloren van een partijtijger. Rita Verdonk, die beloofde de files in vier jaar op te lossen, stond ondertussen op 25 zetels.


Toen moet er iets veranderd zijn in dat kalende hoofd. In interviews begon Samsom naar zijn dochter te verwijzen. 'Ik kan haar over dertig jaar wel vertellen dat ik elke dag gelijk had, maar als ik het nooit heb gekregen, heeft zij er niks aan.' In mei 2008 vroeg een verslaggever van de Volkskrant of Samsom minister zou willen worden. Hij zei volmondig ja. 'Anderhalf jaar geleden had ik dat niet geantwoord.'


In 2009 volgde een interview met het ledenblad van Milieudefensie. Op het eerste gezicht leek er niets te zijn veranderd. Aan de wand van Samsoms werkkamer hing nog altijd een kaart van Afrika, op tafel lag het boek De Laatste Generatie van Fred Pearce ('biologische en geologische monsters worden wakker... en zullen ons verorberen...') met daarnaast twee zeehondenknuffeltjes.


Maar het softe verhaal was toen al ingeruild voor het eerlijke verhaal. 'Onze hele samenleving is gebaseerd op economische groei', vertrouwde Samsom de milieuactivisten toe. 'Minder consumptie is niet reëel.'


En nu, vier jaar later, is de dominee definitief tot het koopmanschap bekeerd. Samsom wil ons 'verleiden' tot de koop van auto's, flatscreens en badkuipen - zo veel als maar kan. Tim Jackson, hoogleraar Duurzame Ontwikkeling, vatte dat plan eens treffend samen: we moeten geld dat we niet hebben, uitgeven aan troep die we niet nodig hebben om indruk te maken op mensen waar we niet om geven.


Het Romeinse Rijk is voor minder ten onder gegaan.


In 2005 haalde Samsom nog onderzoek na onderzoek aan om te laten zien dat we verlangen naar meer rust en bescheidenheid. Vorige week maakte onderzoeksbureau Motivaction bekend dat steeds meer Nederlanders soberder willen leven. We delen meer en gooien minder weg. De oude Diederik had het prachtig gevonden.


Begrijp me niet verkeerd: het is prima om van mening te veranderen. En het is ook beter om compromissen te sluiten dan te zwelgen in het eigen gelijk.


Maar wie zich even verdiept in de omvang van de klimaatuitdaging, de groeiende kloof tussen welvaart en welzijn en - vrij naar Diederik Samsom - zo'n beetje alle onderzoeken naar wat we nu echt willen, die krijgt heimwee naar de oude Diederik. Misschien heeft hij dit weekend nog tijd voor een kopje koffie met partijgenoot Kim Putters, de nieuwe directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Die flapte er vorige week nog uit dat groei 'niet heilig' is.


RUTGER BREGMAN is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden