De Oscars: hoe zwart-wit is het nou eigenlijk?

Ja, Hollywood is een wit, mannelijk, bejaard bastion. Geen sprake van gelijke kansen. Maar daarmee is de Academy toch nog niet racistisch? De Volkskrant loodst u door een politiek (in)correcte Oscaravond, in tien vragen.

1 De cijfers?

Die liegen niet. Slechts 6,4 procent van de in totaal 1.668 nominaties sinds de eerste uitreiking in 1929 ging naar wat men noemt 'niet witte' acteurs, becijferde Time Magazine. Gemeten over de laatste 25 jaar is de statistiek iets gunstiger: 11,2 procent.

Wat opvalt: in de jaren zeventig, toen regisseurs veel vrijheid genoten en de Amerikaanse cinema een piek beleefde, waren de winnende acteurs opmerkelijk weinig divers (lees: bijna alleen maar wit). In de jaren tachtig - toen studiobonzen meer macht uitoefenden - ging dat iets beter, met wat terugval in de jaren negentig. Waarna het huidige millennium sterk begon, met als all-time record de zes (van de twintig) acteursnominaties in 2005: Don Cheadle, Catalina Sandino Moreno, Morgan Freeman, Sophie Okonedo en Jamie Foxx - voor Ray én Collateral.

En dan die dip waarin we ons nu bevinden.

2 Maar wie telt nu precies wel en niet als wit?

Soms is het lastig. Time maakte een overzichtelijke grafiek met alle witte en 'niet witte' nominaties door de jaren heen, maar moest meteen rectificeren. Het Spaanse acteurskoppel Penélope Cruz en Javier Bardem bleek fout geclassificeerd, erkenden de onderzoekers: 'Ze zijn wit.'

De 86-jarige Braziliaanse actrice Fernanda Montenegro (in 1999 genomineerd voor Central do Brasil) telt weer wel mee. Wie haar bleke gelaat ooit mocht aanschouwen, weet: de kleur is dus niet doorslaggevend. Aan de andere kant: Montenegro verloor dat jaar van Gwyneth Paltrow, beste actrice vanwege Shakespeare in Love - wat binnen elk kleurenspectrum als overtreding geldt.

Het Spaanse acteurskoppel Penélope Cruz en Javier Bardem bleek fout geclassificeerd en 'zijn wit'. Beeld anp

3 Welke bevolkingsgroep is het slechtst af?

De Aziaten. Die winnen nooit wat. Terwijl ze toch echt een fors deel van de Amerikaanse bevolking vormen. Ook de rap uitdijende Latijns-Amerikaanse bevolkingsgroep doet het verhoudingsgewijs veel beroerder dan de Afro-Amerikaanse. Overigens is dit soort statistiek (die overal in de media opdook) weinig exact, omdat gemeten wordt met bevolkingspercentages van de Verenigde Staten, terwijl een zeer groot deel van de acteurs niet uit Amerika komt en de films zich ook lang niet allemaal in Amerika afspelen.

4 Is het de schuld van de Academy?

Wel, die Academy is ontegenzeggelijk een wit, bejaard en mannelijk bastion. Maar zó elitair of besloten is het genootschap nu ook weer niet. Chris Rock - de host van deze editie - verkreeg in 2014 stemrecht vanwege zijn verdiensten als acteur in Grown Ups 2 (acht Razzie-nominaties).

Het werkelijke probleem zit hem in de toevoer van films: Hollywood is homogeen. Dat bleek ook deze week, toen onderzoeksbureau Annenberg nieuwe cijfers publiceerde over diversiteit in de Amerikaanse filmindustrie. Afro-Amerikaanse of Aziatisch-Amerikaanse regisseurs zijn ondervertegenwoordigd. En vrouwen doen nauwelijks mee, gemeten naar de in Amerika best bezochte films tussen 2007 en 2014: krap 24 op 779 regisseurs. Slechts eenderde van de sprekende personages in die films is vrouw, ook nog.

Chris Rock, de host van deze editie. Beeld anp

5 Wie waren de zwarte acteurs die dit jaar serieus kans maakten op een Oscarnominatie?

Idris Elba in Beasts of No Nation
Een machtig acteur, ook als hij ietwat schmiert als leider van een bataljon kindsoldaten. Maar dit betrof de eerste Netflix-speelfilm, die bepaald niet verwelkomd werd door de Amerikaanse filmindustrie. En vormt als zodanig geen betrouwbaar meetinstrument. Hoeveel kijkers zagen de film helemaal uit? Niemand die het weet.

Michael B. Jordan in Creed
Heel misschien, maar filmstudio Warner voerde nauwelijks gericht campagne - cruciaal in Oscartijd. Er werd voor publiciteit geleund op de Rocky-erfenis. Dan moet je niet gek opkijken als juist Stallone genomineerd wordt.

Will Smith in Concussion
Smith mag behendig in de huid kruipen van een Nigeriaanse arts, maar het footballdrama Concussion was een flop en werd vervloekt door de kritiek: één ster in The Guardian. Niet het ideale vehikel voor een derde nominatie voor Jada Pinketts echtgenoot, die eerder Oscarfähig was met Ali en The Pursuit of Happyness.

Jason Mitchell in Straight Outta Compton
Grof taalgebruik, (politie)geweld, seksisme en rap. Zo vreemd is het ook weer niet dat die zestigplus Oscarstemmers niet wisten wat ze aan moesten met dit opzwepende portret van de jarentachtigrapformatie N.W.A. Maar de 29-jarige vertolker van de aan aids overleden rapper en zwarte volksheld Eazy E verdiende zonder meer een nominatie.

Tekst gaat verder onder video.

6 Zijn er ook witte Oscarslachtoffers?

Ja, elk jaar. Ook oudere witte mannen worden 'ge-snubbed' - ten onrechte overgeslagen.

Michael Keaton (64). Bejubeld om zijn grote rol als journalist in Oscarfavoriet Spotlight. Maar ijskoud gepasseerd.

Johnny Depp (52). Getipt vanwege zijn wedergeboorte als serieus acteur in Black Mass. Kennelijk heeft de Academy iets tegen albinogangsters.

Todd Haynes (55). Mocht met Carol toch hopen op een vermelding in het rijtje beste film/beste regisseur.

Steven Spielberg (69). Idem, met Bridge of Spies.

7 Wat deed de Academy wel goed?

Naji Abu Nowar, regisseur van Theeb (genomineerd voor beste niet-Engelstalige speelfilm), constateerde dat de hele wit-zwartkwestie in zijn thuisland Jordanië toch vooral hilariteit opriep: hoe kon de Academy nou racistisch zijn als die lui nota bene een Arabisch gesproken film met allerlei bedoeïenen erin een nominatie gunnen?

8 Is de uitreiking van zondagnacht historisch?

Mogelijk wel. Mexicaan Alejandro González Iñárritu, vorig jaar grote winnaar met Birdman en nu favoriet met The Revenant, kan zich naast Hollywoodlegendes John Ford en Joseph L. Mankiewicz plaatsen door tweemaal op rij een Oscar voor beste regisseur te winnen. Dit past niet in het #OscarsSoWhite-frame.

9 Waarom staat de Academy er dan toch niet goed op?

Omdat actrice Jennifer Lawrence enkel op de set hoeft te verschijnen of ze wordt al genomineerd voor een matige rol in een matige film (Joy). En omdat een laf, weeïg Iers historisch migratiedrama als Brooklyn wel gewoon bij de beste films eindigt en Straight Outta Compton niet. Dat geeft te denken.

Jennifer Lawrence. Beeld anp

10 En waarom is Spike Lee boos?

Spike Lee werd in 1990 slechts genomineerd als scriptschrijver van het door hem geregisseerde, geproduceerde, geschreven én geacteerde Do the Right Thing - een zeer invloedrijke film over rassenkwesties. Hij won niks. En dat allemaal in het jaar waarin dat brave Driving Miss Daisy zegevierde als beste film. Lee kreeg vorig jaar wel een ere-Oscar, als goedmakertje. Zijn nieuwste werk, de spraakmakende gettomusical Chi-Raq, werd dan weer genegeerd door de Academy.

Lee blijft boos. En met recht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden