De 'Oresteia' lijdt onder te vet spel

Theater..

In haar gouden gewaad rijst de godin Athene boven de mensen uit. Als laatste moet zij een oordeel uitspreken over de moedermoordenaar Orestes. Kan zijn daad worden vergeven en de keten van wraak waaruit deze moord voortkomt, worden gestopt? Of is kwijtschelding van zo'n gruwelijke misdaad onmogelijk en moet hij een zware straf ondergaan?

We zijn dan bijna aan het slot van de Oresteia, de trilogie van Aischylus, ruim 25 eeuwen geleden geschreven. Het was de schrijver niet genoeg alleen die wraakacties te tonen, nee, hij wilde zijn publiek laten zien dat recht mogelijk is. Al kun je vraagtekens zetten bij Athenes uitspraak. Ze spreekt Orestes vrij. Zij, geboren uit het hoofd van Zeus, heeft niets met vrouwen.

Zangerig klinken de verzen door de kerkruimte in Scheveningen. Het kerkse is goeddeels verdwenen, het gebouw is efficiënt omgebouwd tot een theater. Het publiek zit op hoge stellingen die het speelvlak omsluiten. Die positie biedt vol zicht op de vloer, want behalve van tekst moet deze Oresteia het vooral hebben van de choreografie.

In fraaie lange gewaden die de borst decent bedekken, eerst zwart, later wit, spelen steeds wisselende acteurs het koor. Ze moedigen aan, twijfelen of adviseren en ondersteunen hun woorden met fraaie bewegingspatronen (choreografie Betsy Torenbos), tewijl allerlei slagwerk het spel begeleidt.

Op het kale toneel gaat alle aandacht uit naar de kostuums (Rien Bekkers), met Klytemnestra als middelpunt. Met haar blonde, wijd uitstaande haardos en schitterende rode jurk lijkt ze een godin der wrake. De mannen imponeren in hun fraaie mantels. De rest is uiterst simpel: een grote rode doek is loper, graf en lijkwade tegelijk.

Regisseur Johan Doesburg kiest voor een strakke, beeldende stilering, waarin de nadruk ligt op het ensemble. Tegelijkertijd verliest hij de psychologie niet uit het oog. De personages zijn symbolen, maar ook individuen met herkenbare emoties. Klytemnestra, doodsbang vlak voor haar zoon het mes in haar zet, smeekt hem wanhopig om genade. Orestes is tot het laatste moment onzeker, Agamemnon geniet van zijn overwinningsroes.

De hele keten van wraak krijgen we te horen: hoe broers elkaar naar het leven stonden, hoe Agamemnon Orestes' jongste zusje offerde om wind in de zeilen te krijgen zodat hij naar Troje kon varen. Zijn vrouw kan die daad niet vergeten en brengt hem om zeep zodra hij als overwinnaar terugkeert in zijn paleis. Alleen, haar minnaar Aigisthos steekt geen hand uit.

Marie-Louise Stheins als Clytemnestra fleemt en liefkoost haar man met haar woorden, maar onder dat welkom voelen we haat. Steeds meer groeit de actrice in haar rol, in het begin iets te aangezet, later steeds genuanceerder. Hans Hoes als Agamemnon is wonderschoon, de manier waarop hij zijn tekst telkens een verrassende draai geeft, is meesterlijk. Thomas de Bres is even later een aandoenlijk twijfelende Orestes, Mark Rietman maakt van Aighistos een bange hufter. Het is fraai hoe de hoofdrolspelers even later weer moeiteloos opgaan in het ensemble.

Een ambitieuze onderneming, deze Oresteia, waarmee je als kijker zo'n vijf uur zoet bent. Voor een regisseur is het een meesterproef en Doesburg is een heel eind gekomen. Al is niet alles even geslaagd. Af en toe glipt de spanning weg en moet je alle zeilen bijzetten om bij de les te blijven. Sommige acteurs zetten hun rol te vet aan waardoor de ontroering verdwijnt. Of ze kunnen nog niet uit de voeten met hun tekst. Jammer, want een voorbeeldige tekstbehandeling is een voorwaarde voor dit lange stuk. Janine Brogt kortte het origineel doeltreffend in en mengt poëtische fragmenten listig met hedendaagse taal. De opbrengst is dit indrukwekkende verhaal weer te ondergaan en je bewust te worden dat de mens in 2500 jaar weinig is opgeschoten.

Marian Buijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden