De opstand van de watergoden

Over:..

De essentie van de politieke crisis in Bolivia was deze week te zien op het Oerol Festival op Terschelling. De spelers van de Boliviaanse straattheatergroep Teatro Trono rolden een blauwe doek uit als rivier. Een personage dat een multinational voorstelde, kocht het water met harde valuta voor de machthebbers en een grijpstuiver voor het volk. Vrij water drinken was voorbij, want het water moest nu worden gekocht in een fles, te duur voor de armen. Simpel, maar waar.

Draaide een eerdere crisis om water, die van de afgelopen maand gaat om aardgas, zei Berith Danse voorafgaand aan de voorstelling. Zij is van Theatre Embassy, een Nederlandse organisatie die vormingstheater in de Derde Wereld ondersteunt, waaronder Teatro Trono.

President Mesa trad af na massale straatprotesten in de hoofdstad La Paz. Het arme, grotendeels indiaanse, deel van de bevolking eist meer te kunnen meeprofiteren van de opbrengsten uit de gasexport. Het rijkere, blanke deel van de Bolivianen, dat in het gaswinningsgebied woont, eist juist meer autonomie voor zijn regio, vooral om de gasinkomsten voor zichzelf te kunnen houden.

Maar ook deze crisis begon met een conflict over water, in januari, in de gigantische volkswijk El Alto buiten La Paz, waar Teatro Trono zijn thuisbasis heeft. Het drinkwater is geprivatiseerd en de prijs is te hoog geworden. De inwoners van El Alto eisten dat de regering de dochteronderneming van de Franse multinational Suez Lyonnaise des Eaux de licentie weer zou afnemen. Onder druk van het volksprotest zegde president Mesa dat toe, maar de afwikkeling (er moest worden onderhandeld over de 63 miljoen dollar die het bedrijf had geïnvesteerd) ging de actievoerders te traag.

Vijf jaar geleden verdreven boze, arme klanten in Cochabamba de dochteronderneming van het Amerikaanse multinationale waterbedrijf Bechtel. Bij de onlusten en gevechten met de politie vielen tachtig doden en de toenmalige president werd in 2003 gedwongen op te stappen. Mesa, die gold als meer begripvol voor de grieven van het volk, volgde hem op.

Teatro Trono geeft uiting aan de onvrede over de privatisering van het water en de riolering met het stuk De conferentie van de watergoden (in Nederland op tournee als '2e conferentie', en na Oerol nog te zien op het festival Mundial in Tilburg). De goden van de indianen, de oorspronkelijke bevolking van Bolivia die ruim zestig procent van de burgers uitmaken, worden verbeeld met prachtige poppen. Ze zijn vertoornd over het verkwanselen en de vervuiling van de wateren, die zij voor alle mensen hadden geschapen.

De theatergroep is in 1989 opgericht om straatjongeren iets zinnigs te doen te geven. Met financiële steun van westerse particuliere hulporganisaties, waaronder een aantal uit Nederland, maken de jongeren sociaal geëngageerd straattheater met veel dans en muziek, vermaak met als doel het volk uit zijn lijdzaamheid te trekken en te enthousiasmeren voor verzet.

Het debat gaat nu over de privatisering van de watervoorziening. De Boliviaanse regering is daartoe in de jaren negentig overgegaan op aandringen van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds, die dat als voorwaarde voor leningen hadden gesteld. De watervoorziening door de staat was erbarmelijk; alleen privatisering zou veilig drinkwater voor alle burgers in de wijk kunnen brengen, was de gedachte. Volgens veel inwoners van El Alto (in totaal naar schatting 750 duizend) heeft de particuliere maatschappij Aguas del Illimani gefaald en zitten tienduizenden mensen zonder water en aansluiting op het riool. De kosten van de diensten zouden al met al een half minimumjaarloon bedragen. Daarom eisen zij dat de overheid de touwtjes weer in handen neemt.

Meer algemeen gaat het debat over privatiseren versus (re-) nationaliseren. Dat publieke debat wordt bijvoorbeeld gevoerd op het discussieforum van de katholieke radiozender Radio Fides (www. radiofides. com/foro). Daar klaagt een inwoner van El Alto dat een klant van Aguas del Illimani eindeloos op een aansluiting moet wachten en bovendien alle diensten tegelijk moet laten nemen (drinkwater, riool, afvoer van regenwater) wat op aansluitingskosten van 600 dollar zou komen. 'Is dat redelijk voor een basisvoorziening in een van de armste landen ter wereld?'

Maar er zijn veel andere brievenschrijvers die zich fel keren tegen de roep om overheidsingrijpen (waarschijnlijk wonen die niet in El Alto). Begrijpen de actievoerders dat ze zich afhankelijk zullen maken van 'papa de staat', schrijft een van hen: van overheidsbedrijven die toch de broeinesten van corruptie en vriendjespolitiek zijn gebleken? Is het niet beter om de particuliere sector béter werk te laten leveren? Een ander suggereert als tussenoplossing om de multinationals te weren en alleen 'nationale particuliere bedrijven' in de nutsbedrijven toe te laten, hopend dat die sociaal-voelender zijn.

Over de nationalisering van de gaswinning lopen de gemoederen haast nog meer op. Zonder de expertise van de internationale bedrijven, dondert die sector in elkaar, betoogt een heel aantal e-mailschrijvers. En ze verwijzen daarbij naar Cuba, dat toch ook multinationals heeft uitgenodigd voor een joint venture. En de Cubaanse communistische leider Castro is toch (met president Chávez van Venezuela) een groot voorbeeld van de radicale indianenleider Evo Morales?

Jawel, repliceren anderen, maar Cuba heeft een veel groter deel van de inkomsten bedongen.

En dan is er de kwestie van de uitkoop van buitenlands belang: wie zal dat betalen, vragen de tegenstanders van nationalisering. Roepen is gemakkelijk, maar in de praktijk is het onhaalbaar. Een voorstander brengt daar tegenin dat het gas zelf voor het benodigde geld zal zorgen. Als we dat dan nog kunnen uitvoeren, schrijft een ander: misschien treffen de Verenigde Staten ons wel met handelssancties, net als Cuba.

Bolivia heeft nu een tussentijdse president, rechter Eduardo Rodriguez Veltze, die verkiezingen moet organiseren. Afgelopen week bleek zijn land tot de achttien armste landen te behoren die hun schulden kwijtgescholden krijgen van de G7. Met één voorwaarde: doorgaan met privatiseren.

In het theaterstuk van Teatro Trono besluiten de goden uit de tijd voor de komst van Columbus om nieuw water te verwekken en het te schenken aan het bedrogen volk. De mensen zullen het uit alle macht moeten verdedigen tegen lieden die zeker opnieuw zullen proberen water tot handelswaar te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden