De oproep jezelf te zijn, is een aansporing tot schaamteloosheid

Modebedrijf WE propageert het 'altijd jezelf zijn'. Dat kan helemaal niet en dat moet ook niet, omdat het asociaal gedrag in de hand werkt.

GEWOON JEZELF ZIJN - Aan een gevel tegenover het Neudeplein, het stadshart van Utrecht, hangt een reusachtig opgeblazen reclame van modebedrijf WE. Daarop staat een jongeman wiens gezicht schuil gaat achter een wegwerpbeker die hij tussen zijn tanden klemt. De foto is voorzien van de vette tekst: Always be yourself. Life is too short to be someone else.


Als een gebod hangen deze woorden boven het publieke domein. De ironie wil echter dat hier sprake is van een hardnekkige misvatting die de sfeer in het publieke domein juist ondermijnt. Een mens kan namelijk nooit helemaal zichzelf zijn, omdat hij geen enkelvoudige identiteit bezit. Ieder mens beschikt al naar gelang de omstandigheden en de mensen met wie hij verkeert over meerdere identiteiten en is dus niet reduceerbaar tot één enkele essentie.


Wij kunnen dus nooit weten wie of wat ons ware authentieke zelf precies is. Wat we 'zelf' noemen is weinig meer dan een verlangen naar een houvast in een veranderlijke wereld. Naarmate ons zelfbewustzijn toeneemt worden we ons niet alleen bewuster van onze gebroken verhouding tot de buitenwereld, maar ook van het feit dat we niet langer met onszelf samenvallen omdat er tegenstrijdige stemmen in ons opklinken. Zoals Plato schreef: ieder mens is in conflict met zichzelf.


Zodoende staat ons zelfbewustzijn gelijk aan een permanente identiteitscrisis die slechts kan worden overwonnen door een bewustzijnsverlies dat tegenwoordig wordt gepropageerd onder de noemer 'jezelf zijn'. Eigenlijk is dit een toestand waarin alle verschillende stemmen van het pluriforme zelf het zwijgen wordt opgelegd ten gunste van die ene tirannieke stem van het zogenaamde ware zelf.


De 18de-eeuwse filosoof Jean Jacques Rousseau was de eerste die 'jezelf zijn' als nastrevenswaardig ideaal beschouwde. Als geen ander verdiepte hij zich in zichzelf, tot hij tot de conclusie kwam: 'Niets lijkt zo weinig op mijzelf als ikzelf.' De 19de-eeuwse dichter Rimbaud zei het zo: 'Je est un autre' (Ik is een ander). Vrij vertaald: een mens valt uiteen in een geobserveerde en een observator, en elk ik bestaat slechts bij de gratie van een ander.


De misvatting dat wij overal en altijd onszelf zouden moeten zijn is vooral een aansporing om de aanwezigheid van de ander te ontkennen. Sterker nog: een aansporing tot schaamteloosheid. Tot graaigedrag en hufterigheid. Strijk je bonus op, ook als je je bedrijf naar de afgrond voert en er massaontslagen vallen. Het leven is te kort om je in te leven in anderen. Zuip je klem en pis in de binnenstad tegen de eerste de beste huisdeur. Laat ook in een stiltecoupé je ringtones rinkelen, installeer in je auto een wooferluidspreker en zet het volume zo hard als het kan. Zoek je grenzen op en overschrijd die.


Zo haal je de media want berichten over mensen die door het lint gaan verkopen goed en leveren nieuwe adverteerders op. Zoals WE, dat zijn naam in het kader van haar reclamecampagne beter zou kunnen omdopen in IK. Op de site van het modebedrijf prijkt een foto van een model die zich heeft opgewerkt tot een staat van bacchantische razernij: met de haren voor haar ogen en dierlijk ontblote tanden dreigt ze de toeschouwer met een takkenbos alsof het een hooivork is.


Wat zou de fotograaf tegen het model gezegd hebben? Occupy yourself, wees slaaf van je gebrek aan zelfbeheersing, ga uit je dak?


Rogier Ormeling is publicist en kunstcriticus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden