De opmerkelijkste onthullingen uit de verhoren van de Commissie-de Wit

De verhoren van de Commissie-De Wit gaan de laatste spannende fase in. Vandaag is de topman van de ING, Jan Hommen, aan de beurt, morgen volgt Nout Wellink. Volgende week moeten topstukken Wouter Bos, Jan Peter Balkenende, Neelie Kroes, Klaas Knot en Jan Kees de Jager voor de commissie verschijnen.

De Commissie-de Wit. Beeld anp

De commissie onderzoekt of de vraag of de politiek in 2008 en 2009 de juiste maatregelen heeft genomen om de crisis te beteugelen. In die periode landde de kredietcrisis die in de VS als een huizencrisis was begonnen in Europa na het omvallen van de zakenbank Lehman. Het kabinet nationaliseerde toen ABN Amro en gaf staatssteun aan ING, Aegon en SNS Reaal. De Wit: 'Opgeteld ging het om vele vele miljarden euro's.'

Geheime wet
De verhoren hebben al enige opvallende onthullingen opgeleverd. De belangrijkse tot nu toe kwam gisteren van de toenmalige hoogste ambtenaar van het ministerie van Financiën Ronald Gerritse. In februari 2009 heeft het ministerie 'in het grootste geheim' een wet gemaakt waarmee ING van de ene op de andere dag kon worden genationaliseerd. Slechts zes mensen op het ministerie wisten ervan, de Raad van State bracht in het geheim advies uit, de koningin hoefde alleen nog maar de tekenen en de bank was van de staat: zonder dat ING er zelf van wist.

Hoogervorst

Maar ook Hans Hoogervorst zorgde voor vuurwerk. De oud-topman van de AFM sprak van een 'catastrofale situatie, buitengewoon dramatisch'. 'De problemen zijn onbeheersbaar geworden', doordat op het hoogtepunt van de kredietcrisis in 2008 boekhoudregels zijn versoepeld. Balansen van banken geven nu een te positief beeld van hoe ze er aan toe zijn.

Ook uitte hij kritiek op de DNB. Hij verweet zowel politici als toezichthouders dat ze hebben toegestaan dat banken te lang te veel risico's namen en te veel krediet verstrekten. Hoogervorst spitste dat verwijt toe op bankentoezichthouder DNB: 'Iedereen had kunnen zien dat ING, ABN Amro en Fortis uitgemergelde banken waren.'

ABN AMRO

Ook een interessante onthulling: Na de nationalisatie van ABN Amro en Fortis Nederland in oktober 2008 overwoog de staat beide banken meteen van de hand te doen.

Daarbij zou bank-verzekeraar SNS Reaal samengaan met Fortis Bank Nederland. Rabobank en ING zouden het kantorennetwerk van ABN Amro overnemen. Een buitenlandse zakenbank zou MeesPierson - de Fortis-bank voor rijke klanten - overnemen.

Dat scenario ontvouwde oud-commissaris van zowel ABN Amro als Fortis, Michael Enthoven, gisteren voor de parlementaire enquêtecommissie-De Wit. Deze onderzoekt het handelen van de overheid op het hoogtepunt van de kredietcrisis. 'Ook is een analyse gemaakt van een voortbestaan van de twee banken afzonderlijk', zei Enthoven.

Uiteindelijk koos minister van Financiën Wouter Bos voor een fusie van beide Nederlandse banken. De consequentie daarvan was dat moest worden voldaan aan een eis van de Europese Commissie om een flink deel van ABN Amro los te snijden en met een miljard euro verlies te verkopen aan Deutsche Bank.

Kosten ABN en Fortis
Tijdens de verhoren gaat het ook over vaak over de prijs van ABN en Fortis. Oud-toezichthouder bij DNB Rudi Kleijwegt zei daarover dat de onderhandelaars die op 3 oktober 2008 ABN Amro en Fortis Nederland nationaliseerden, op dat moment wisten dat de prijs hoger zou uitvallen dan de 16,8 miljard euro die de staat toen betaalde.

Zo was toenmalig premier Balkenende, minister van Financiën Wouter Bos en DNB-president Wellink destijds bekend dat er nog een afschrijving van enkele miljarden op tafel lag. 'Dat was een stevig bedrag', zei Kleijwegt tegen de commissie- De Wit.

Bernard ter Haar, de toenmalig directeur financiële markten van het ministerie van Financiën, zei bij zijn eerste verhoor vorige week dat de onderhandelaars en DNB niets wisten van kosten of bedragen boven de 16,8 miljard. De twee banken en Fortis-verzekeraar ASR zullen de staat ruim 30 miljard euro kosten. Indien ABN Amro, waarin Fortis inmiddels is opgegaan, en ASR voor minder dan dat bedrag worden verkocht, lijdt de Nederlandse belastingbetaler dus verlies. Zelfs ABN Amro-baas Gerrit Zalm is ervan overtuigd dat dit gaat gebeuren.

Opstappen Bos
Op de eerste dag van de verhoren werd bekend dat Wouter Bos begin 2009 tijdens een vertrouwelijk overleg dreigde op te stappen als minister van Financiën. Dat zou hij doen indien de Tweede Kamer zijn voorstel zou verwerpen om bank-verzekeraar ING ten tweede male te redden.'Dan was het kabinet gevallen.' verklaarde oud-Tweede Kamerlid Frans de Nerée (CDA).'We stonden met onze rug tegen de muur', was de herinnering van oud-Kamerlid Kees Vendrik (GroenLinks).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden