De opmars van het cabaret

Wie er wonnen? Dubbel & Dwars, Zak & As, Lebbis & Jansen en wie al niet. Met dank aan impresario/organisator Harry Kies....

Hester Hofman was in 1993 de eerste vrouw die het Leids Cabaret Festival won. Binnen een jaar was zij twee keer bij de VARA op televisie en werd ze op tournee gevolgd door een IKON-camera. De 23-jarige moest overal haar mening geven, over vrouwenkwesties en emancipatiezaken. Cabaretiers hebben toch overal verstand van? Maar zoveel had ze nog niet te vertellen. Hofman voelde zich al snel leeggezogen.

Een jaar na de Leidse triomf hoorde ze op de radio dat er een tekort is aan ziekenverzorgers. Ze annuleerde alle voorstellingen. 'Vanaf de Nederlandse podia rechtstreeks naar de poep, pis en scheldende bejaarden.' Nooit spijt gehad van de overstap.

Een kwart eeuw Leids Cabaret Festival levert een reeks van succesverhalen op van Jack Spijkerman, Erik van Muiswinkel (Zak & As), Lebbis & Jansen, Sanne Wallis de Vries en Najib Amhali. Maar ook een enorme waslijst met terecht vergeten kneuzen komt voorbij, en een grote groep ertussenin. In de eerste week van april wordt het jubileum gevierd met een parade in Carré. Dan ligt ook het boekje Ga eens naar bed met een cabaretier (de titel komt uit een lied van Lebbis & Jansen) in de winkel. Daarin wordt de geschiedenis van het festival beschreven aan de hand van krantenknipsels, juryrapporten en interviews met deelnemers.

Het festival werd in 1978 voor het eerst georganiseerd als lustrumactiviteit van de Leidse studentenvereniging Augustinus. Het leek een eenmalige gebeurtenis, want het cabaret was na de bloeiperiode met Don Quishocking en Kabaret Ivo de Wijs dood verklaard. Toch hield sociologiestudent Harry Kies vol. Hij was een linkse jongen die zich wilde inzetten voor een platform voor maatschappijkritisch cabaret.

In 1982 was het raak met Dubbel & Dwars, de groep van Jack Spijkerman. Het trio werd vanuit een minuscuul kantoortje door Kies en zijn Stichting Engagement en Kultuur (Steek) aan de man gebracht; vooral in jongerencentra trad het op. Een paar jaar later kwam Zak & As met Erik van Muiswinkel en Justus van Oel bovendrijven. Langzaam maar zeker werd het festival een lucratieve talentenjacht ten behoeve van het impresariaat van Kies. Het cabaret was inmiddels uit het graf opgestaan en begon aan een ongekende bloei, die nog steeds niet ten einde is.

Het maatschappijkritische karakter van 'Leiden' behoort al lang tot het verleden. Daar is persoonlijk engagement en onbekommerde lol voor in de plaats gekomen. De vier grote festivals (Cameretten, Leiden, Amsterdam en Groningen) zijn inhoudelijk niet van elkaar te onderscheiden. Peter Liefhebber, recensent van De Telegraaf, heeft al eens voorgesteld de vier festivals als voorronden te beschouwen voor een echte grote nationale finale, maar de organisatoren hebben een sterke territoriumdrift.

Het jubileumboekje, samengesteld door Frank Verhallen, is een beetje rommelig. De meeste geïnterviewden komen niet verder dan een paar onbeduidende herinneringen aan hun festivalweek (ja, heel spannend, ik kon het gewoon niet geloven dat ik gewonnen had).

Justus van Oel, de belangrijkste tekstleverancier van Zak & As, die het 'veel te vrolijke' cabaret de rug toekeerde, relativeert de hele cabaretbedrijfstak en zet vraagtekens bij de beoefenaars van het metier. 'De corebusiness van de komiek is mensen naar de mond praten. De prijs voor werkelijk non-conformisme is sociale uitsluiting.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden