De opmars van de tweede carrière

Geld of status zijn niet langer de hoofdredenen waarom mensen voor een bepaalde werkkring kiezen. Het toverwoord is nu persoonlijke ontplooiing - een term die tien jaar geleden nog smalend als 'New Age' werd afgedaan....

HIJ HIELD van muziek en kon snel van blad spelen. Dus werd Chris Hartley (46) altviolist. Na de nodige omzwervingen door heel Europa kwam de Engelsman in 1980 samen met zijn vrouw, een Canadese danseres, naar Nederland. Hier werd Hartley vaste remplaçant bij onder andere het Concertgebouworkest.

Het orkestwerk begon Hartley echter na enkele jaren op te breken. 'Ik ergerde me steeds meer aan collega's. Ze speelden te hard, anticipeerden niet op andere spelers. Ik kon niet het geluid voortbrengen dat ik wilde, omdat ik in een groep zat met mensen die zich niet als groep konden gedragen. Dat was behoorlijk frustrerend', zegt hij.

Koken was altijd een grote passie geweest. Thuis was Hartley vaak aan het kokkerellen; vooral cakes en taarten waren zijn specialiteit. Toen een kennis hem een ruimte aanbood, greep de altviolist direct zijn kans. Hij begon een exclusieve banketbakkerij in hartje Amsterdam.

Een speciale opleiding heeft Hartley voor zijn nieuwe vak nooit gevolgd. 'Ik was achtendertig, dus te oud, zo oordeelde de banketbakkersopleiding.' Wel kon hij bij de opleiding een chocoladecursus doen. Daarnaast volgde hij een gebakscursus bij een oude banketbakker.

Klanten wierf hij door met een doos zelfgebakken cakes bij Amsterdamse restaurants binnen te lopen. Al snel kreeg hij meer opdrachten dan hij kon behappen. Tegenwoordig verkoopt hij in een drukke week negenhonderd taarten.

Hartley is niet de enige die een rigoureuze carrière-switch ondernam. Steeds minder mensen laten zich opsluiten in een baan die ze niet willen, weet loopbaanadviseur Peter Elffers. Geld of status zijn niet meer de belangrijkste redenen waarom mensen een bepaalde werkkring kiezen. 'Veel belangrijker vindt men of men zichzelf kan ontplooien', zegt Elffers. 'En dat heeft vaak tot gevolg dat mensen voor zichzelf beginnen. Ze willen meer ruimte voor hun eigen ideeën.' Werd de term persoonlijke ontwikkeling tien jaar nog smalend als 'New Age' afgedaan, nu is het een toverwoord, aldus Elffers.

De florerende economie maakt het allemaal mogelijk. Door de arbeidsschaarste is zo'n overstap bijna risicoloos geworden. Genoeg vijftigers beginnen na een jarenlange loopbaan in het bedrijfsleven nog eens voor zichzelf. 'Zij zoeken een nieuwe uitdaging', weet Elffers uit ervaring. 'Alles kan, maar ook alles móet. Een adviesbureau begin je in je slaapkamer, een bedrijfje in websites-bouwen op je eigen huiscomputer. De mogelijkheden lijken eindeloos en er is geld genoeg. Als het de kwaliteit van het leven maar verhoogt.'

Aan het succes van Chris Hartley zit echter wel een schaduwzijde. De banketbakkerszaak heeft hem zijn huwelijk gekost. 'In het begin steunde mijn vrouw me, maar ik werkte, en werk nog steeds, twaalf uur per dag en zes dagen per week. Ze zag me nooit meer.' Niet dat hij spijt heeft. 'Ik wilde het risico nemen. Niet achterover leunen in mijn veilige orkestbaan en de onvrede voor lief nemen. Mijn vader heeft dat wel altijd gedaan, hij was een bange man. Ik wilde me tegen hem afzetten.'

Maar de vrijheid waar Hartley als orkestmusicus zo naar verlangde, heeft zijn banketbakkerszaak hem niet opgeleverd. 'Ik zit meer aan de bakkerij vast dan ooit aan het orkest. Ik ben er natuurlijk trots op, want mijn taarten zijn lekker en ik heb veel klanten. Maar mijn huwelijk is het me niet waard geweest.'

Naar het orkest verlangt Hartley niettemin niet meer terug. Muziek was geen passie, 'dat moet in je lichaam zitten'. Maar hij heeft ook nooit meer zo gelachen als in zijn orkesttijd. 'Vier uur lang Gotterdämmerung van Wagner spelen. Je honderdzestig pagina's lang concentreren en weten dat op elke pagina wel een paar noten staan die eigenlijk te moeilijk zijn om te spelen. Als een collega dan ineens zijn strijkstok laat vallen, kun je in de slappe lach schieten en er nooit meer uitkomen.'

OOK HESTER Jagers (32) durfde een volledige carrière-switch aan. Ze had een belangrijke baan bij een energiebedrijf, waar ze miljoenenprojecten binnenhaalde en bij de uitvoering ervan adviseerde. Wat haar vooral in de baan aantrok was het stimuleren van de collega's - het menselijke element. Maar het energiebedrijf ging steeds commerciëler werken. 'Het binnenhalen van klanten was belangrijker dan de vraag of de werknemers zich wel genoeg konden ontwikkelen', vertelt Jagers.

Toen haar een promotie tot accountmanager - 'met een vet salaris en een lease-auto' - werd aangeboden, zei ze nee. 'Ook omdat dat bedrijf tegen anderen opschepte dat ze een vrouw in het management hadden, maar mij tegelijkertijd tijdens vergaderingen niet serieus namen.'

Tijdens een traject loopbaancounseling kwam Jagers er achter dat ze graag maatschappelijk werkster wilde worden. En dat is ze nu, in een verpleeghuis. Ze begeleidt bewoners in hun dagelijks leven en ook op emotioneel gebied. Dat betekent bijvoorbeeld: voor een bewoner die zelf de telefoon niet meer kan pakken omdat hij gehandicapt is, naar de sociale dienst bellen. Of een cliënt ertoe bewegen zelf een brief te posten, omdat hij zich daar naderhand goed over zal voelen.

'Wat laat je schieten, zeiden mijn ouders geschrokken toen ze van deze switch hoorden. Maar het geeft me geweldig veel energie om mensen meer eigenwaarde te kunnen geven. En het maakt me niets uit dat ik nu de helft verdien van wat ik vroeger had', zegt Jagers.

Ed Klungers (43) bewandelde juist de tegenovergestelde weg. Jarenlang werkte hij als verpleegkundige, en hoewel dat werk hem bevrediging schonk, was het nooit genoeg, zegt hij. 'Ik heb filosofieboeken gelezen, een cursus Russisch gedaan, de kranten gespeld. Toch bleef ik ontevreden met mijn leven.'

Studeren leek een onbereikbaar station. 'Ik kom uit een gezin waar je dat niet deed. Ook mijn eerste vrouw vond dat alleen kakkineuze types gingen studeren. Bovendien had ik geen vwo-diploma.' Maar toen hij vierendertig was, sloeg Klungers toch een studiegids van de Open Universiteit open. Rechten sprak hem meteen aan. 'Daar heb je dagelijks mee te maken, zo dacht ik: in het verkeer, bij het lezen van de krant. Hoewel ik nog steeds geen idee had van wat rechten nu eigenlijk inhield.'

Daar kwam hij echter snel achter. Binnen vier jaar studeerde Klungers af, terwijl hij fulltime als verpleegkundige bleef werken, en daarnaast ook nog de zorg voor zijn dochter had. 'Ik moest het halen, want dat ziekenhuis wilde ik nooit meer in.'

KLUNGERS kreeg meteen een baan bij een klein advocatenkantoor. 'In het ziekenhuis vond men het raar dat ik met een pak en een stropdas aan achter een bureau ging zitten. En dat ik nu voor het grote geld ging. Maar dat is onzin natuurlijk. Het was het werk zelf dat mij aansprak.'

Zijn twintig jaar lange ervaring in het ziekenhuis komt Klungers nu uitstekend van pas. Hij is gespecialiseerd in letselschade, zaken bijvoorbeeld waarin een ex-patiënt een arts aanklaagt omdat een operatie verkeerd is afgelopen. 'Ik heb in mijn werk nog steeds met slachtoffers te maken. Soms voel ik me weer een sociaal werker. Ik krijg nog steeds mensen voor me die compleet van slag zijn en die je onmogelijk puur zakelijk kunt benaderen.'

Het leukste aan zijn nieuwe werk in de advocatuur vindt Klungers de zelfstandigheid. 'Niemand zegt me wat ik moet doen. Vroeger, als verpleegkundige, kon ik nóg zo goed zijn, de arts was toch uiteindelijk de eindverantwoordelijke.'

Naar het ziekenhuis verlangt Klungers nooit meer terug. Hoewel, laatst was hij er nog eens, als gewoon bezoeker ditmaal. 'Toen dacht ik: ik zou wel weer eens in een lekker ongeval willen meedraaien.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden