De opmars van de partij zonder leden

De politieke partij met leden, en dus bobo’s en baantjesjagers, is passé, zegt de adviseur van Rita Verdonk..

Een beweging zonder leden geeft een leider meer armslag.

Maar: ‘Leden zijn noodzakelijk, voor de tegenspraak.’

DEN HAAG ‘Wij zijn de toekomst’, verzekert woordvoerder Ed Sinke van de nieuwe politieke beweging Trots op Nederland die Rita Verdonk deze week oprichtte. Traditionele politieke partijen als CDA en PvdA met leden, statuten en reglementen zijn iets van de vorige eeuw. Sinke: ‘Van die verduisterde congreszaaltjes met een handjevol leden dat uren staat te zeuren over moties en amendementen, daar los je geen problemen mee op. Geloof me, de partij is passé.’

Wie naar de afkalvende ledentallen kijkt, moet Sinke gelijk geven. Was direct na de Tweede Wereldoorlog zo’n 15 procent van de stemgerechtigden lid van een politieke partij, anno 2007 schommelt dit rond de 2,5 procent. Een dwarsdoorsnede van de bevolking is dit zeker niet, stelt Sinke. ‘Het zijn baantjesjagers en partijtijgers.’

Steeds meer politici verkiezen een beweging zonder leden boven een partij, signaleert Gerrit Voerman, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Het is duidelijk een tendens.’ Neem Marco Pastors met EenNL: hij had geen zin in gelazer met schimmige lieden uit Schin op Geul of Assen en bood dus geen partijlidmaatschap aan. De PVV van Wilders kent één lid, Wilders zelf. ‘De rest mag op hem stemmen of geld doneren’, aldus Voerman.

Trots op Nederland is eveneens een ledenloos initiatief. ‘Rita wil luisteren’, zegt Sinke. ‘Ze wil veel burgers horen, niet alleen wat leden. Maar uiteindelijk nemen een paar mensen de besluiten.’ Sinkes schrikbeeld is de VVD, waar Verdonk tot voor kort lid van was. ‘De inteelt daar, die kliek van bobo’s die de kiezer buitenspel zet. Dat willen wij niet. Natuurlijk mag Trots op Nederland niet afhankelijk worden van de grillen van Verdonk. Er komt een zekere borging voor de inspraak van de burger. Maar daar heb ik nu nog geen blauwdruk voor.’

Volgens Voerman past een beweging in de ‘populistische strategie’ van Verdonk. ‘Het woord partij is besmet, dat riekt naar establishment en Den Haag. Beweging suggereert dat het ingebed is in de bevolking. Rita Verdonk, die de stem des volks verheft tegen de gevestigde orde.’ Bijkomend voordeel is dat een beweging niet wordt gehinderd door procedures en periodieke congressen. Voerman: ‘Verdonk zet zich af tegen de stroperigheid, presenteert zich als een doener. Ze wil geen lastige leden die haar voor de voeten lopen. Een beweging biedt haar als leider veel meer armslag.’

Toch ziet Voerman ledenloze verenigingen niet als de toekomst voor politiek Nederland. Ten eerste kunnen bewegingen alleen nationaal en Europees opereren. Meedoen aan gemeentelijk en provinciale verkiezingen vergt lokale afdelingen, en die zijn er niet.

Zwaarder voor Voerman weegt het geringe democratische gehalte van bewegingen. ‘PvdA-leider Bos moet verantwoording afleggen aan zijn partij waarom hij geen nieuw Europees referendum wil. Je mag zo’n congres een farce noemen, je kunt er in ieder geval bij zijn. Op Wilders en Verdonk mag je alleen maar stemmen.’

Hij krijgt bijval van Felix Rottenberg. Partijen zijn inderdaad verouderde structuren, weet de voormalig PvdA-voorzitter. ‘Maar ze zijn noodzakelijk. Met partijleden haal je tegenspraak binnen. Daar is ons parlementaire stelsel op gebaseerd: georganiseerde tegenspraak. Daar betalen we een prijs voor in de vorm van procedurele vertragingen en ander ongemak. Maar er heerst hier geen chaos en de corruptie is te overzien.’

Wilders en Verdonk zullen op korte termijn succes boeken, denkt Rottenberg. ‘Maar democratie is een kwestie van lange adem. Wilders en Verdonk zeggen: ik ben de baas, ik los uw problemen op. Dat is grote belazerij. Ze hebben geen oplossingen en zijn niet democratisch.’ Voerman: ‘Bewegingen bieden geen continuïteit, kennen geen inspraak en zijn afhankelijk van externe, onduidelijke financiers. Traditionele partijen maken de democratie stabieler.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.