De OPEC is terug als machtig en lastig kartel

Hoe kun je de olieprijs met een minieme productievermindering meer dan verdrievoudigen? De OPEC kent het geheim. Sinds de organisatie maart vorig jaar de productie beperkte is de olieprijs verdrievoudigd tot 30 dollar per vat....

De OPEC, de organisatie van olieproducerende landen, is helemaal terug. In de VS is de frustratie over het oliekartel al zo hoog opgelopen dat politici ijveren voor een wet om de OPEC aan te pakken.

'Dagelijks verbruikt de wereld rond de 75 miljoen vaten olie', stelt Jan Brouwer, olieconsultant in Rotterdam. 'Dat de relatief kleine productieverlaging van de OPEC met 2 miljoen vaten per dag zo'n groot effect heeft gehad, geeft voor mij aan dat het nog steeds geen normale markt is.' De OPEC heeft met andere woorden net als in de jaren zeventig weer een ijzeren greep op de oliemarkt.

De gevolgen zijn er naar. Op feestjes is klagen over de hoogte van de benzineprijs voor het eerst sinds lange tijd weer een favoriete bezigheid. En in de Amerikaanse verkiezingscampagnes is de hoge olieprijs zelfs een belangrijk thema.

'Het recht op goedkope benzine hebben de Amerikanen opgenomen in de grondwet', grapt econoom Paul Horne van zakenbank Schröders Salomon Smith Barney. 'Daarom heeft Amerika het afgelopen jaar alles geprobeerd om de OPEC-landen te bewegen de productie weer op te voeren.'

Tevergeefs. De Amerikanen hebben de olieproducerende landen openlijk onder druk gezet om meer te produceren. Saudi Arabië, de grootste olieproducent en traditioneel een belangrijke bondgenoot van de VS, liet weten dat ze binnen de OPEC niet toe konden geven aan deze opzichtige druk. Sinds maart dit jaar bewandelen de Amerikanen daarom een minder opvallende weg. Woensdag werd bekend dat de olievoorraden sinds 1976 niet zo laag zijn geweest in de VS. Vanuit Amerikaanse olietanks is enorm veel olie op de markt gekomen om de prijs te drukken. Ook deze Amerikaanse actie had geen resultaat. Sterker nog, de olieprijs is weer terug op een niveau van boven de 30 dollar voor een vat Noordzee Brent. De oliemarkt weet dat de Amerikaanse voorraden weer moeten worden aangevuld.

'De oliemarkt wacht al heel lang op een prijsdaling', stelt Jan Brouwer, olieconsultant en voormalig directeur van Paktank, het olieopslagbedrijf dat nu Vopak heet. Brouwer weet dat de meeste opslagruimte in zowel de VS als Europa wel is verhuurd aan oliemaatschappijen, maar dat het oliepeil in de tanks laag is. 'Ook in Nederland is niet meer olie in voorraad dan de verplichte noodvoorraad van 90 dagen.'

Het probleem voor de oliemarkt is dat de termijnprijzen - voor levering van olie in de toekomst - al een jaar lager liggen dan de olieprijs van dat moment. Het is dus financieel interessanter om olie uit voorraad te verkopen in de verwachting dat de olie in de toekomst goedkoper wordt. Alleen om deze reden blijven oliemaatschappijen trouw de huur van de lege opslagtanks betalen. Op het moment dat het tij keert op de markt, zijn ze klaar om grootschalig in te kopen.

Maar dat kan nog wel even duren, beseffen gefrustreerde Amerikaanse politici. Onlangs nam de Amerikaanse Senaat een wet aan die het mogelijk maakt om de OPEC aan te pakken als het oliekartel de economie schaadt. Economische eigendommen van OPEC-landen in de VS kunnen - als de wet ook door het Huis van Afgevaardigden wordt aangenomen - straks in beslag genomen worden door de Amerikaanse mededingingsautoriteiten.

Brouwer vreest de gevolgen van de wet: 'Een nieuwe oliecrisis hangt in de lucht als de VS deze wet echt aanneemt en uitvoert'.

Vooralsnog krijgt de VS een beetje lucht omdat Saudi-Arabië de productie dagelijks met 500 duizend vaten op zal voeren. Deze verhoging van minder dan 1 procent van de wereldvraag moet de olieprijs verlagen.

Dat is niet waarschijnlijk in een normale markt. Maar in een markt waar de OPEC de dienst uitmaakt kan alles.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden