De oorsprong van het olympisch vuur

Sporthistorici zijn al jaren naar hem op zoek. Wie was de ambtenaar van het Gemeentelijk Energie Bedrijf (GEB) die in 1928 de vlam ontstak in het Olympisch Stadion van Amsterdam?...

In de Engelstalige Wikipedia wordt de naam van ene ‘Gerhard Herlitz’ genoemd. De naam is nieuw voor Van de Vooren. ‘Interessant, als het klopt is het nieuws.’ De naam ‘Herlitz’ is verder op internet nergens te vinden en ze komt ook niet voor in Amsterdam 1928 van Paul Arnoldussen. In dat boek blijft het bij ‘gewoon een ambtenaar’ die vanuit de toren voor de ontsteking van ‘het magere vuurtje’ zorgde.

In Amsterdam 1928 begon een traditie die in later jaren zou uitmonden in een globale estafette, waarbij het olympisch vuur vele tienduizenden kilometers aflegt om in het stadion te geraken waar de Spelen worden gehouden. Te voet gaat het, per schip, per vliegtuig, per satelliet zelfs, zoals in 1976. In 2000, aan de vooravond van de Spelen van Sydney, werd het vuur door duikers onder water vervoerd. En de Chinezen zijn van plan, mits de globale fakkeltocht niet in zijn geheel wordt afgeblazen door het Internationaal Olympisch Comité, het vuur dit jaar over de top van de Mount Everest te dragen.

Net als zoveel andere onderdelen van de moderne Olympische Spelen (de ‘marathon’ is een ander modern bedenksel) heeft het olympisch vuur niets te maken met de Spelen uit de Griekse Oudheid. Gidsen in Olympia krijgen dagelijks de vraag voorgelegd ‘waar in het verleden het olympisch vuur brandde’. Nou, dat brandde tijdens het sportieve evenement dus nergens. Ja, er brandde een eeuwige vlam in Olympia, voor de godin Hestia, maar die had niks met sport te maken. En in Athene renden naakte jongemannen als wedstrijdje wel eens met toortsen richting het Parthenon. Moet in de avondschemer een fraai tafereeltje zijn geweest.

Het fenomeen olympische fakkeltocht komt uit de koker van de Duitsers die in 1936 de Spelen in Berlijn organiseerden. Arische jongelieden brachten het in Olympia aangestoken vuur (op de toorts stond het logo van fabrikant Krupp) over 3.422 kilometer naar Berlijn, waar Adolf Hitler en zijn trawanten tijdens de openingsceremonie atleet Fritz Schilgen het vuur de trappen op zagen dragen. Fraai detail: de eerste fakkelloper, ene Constantin Kondylis, werd tijdens de Tweede Wereldoorlog bijna door de Duitsers geëxecuteerd. De inwoner van Olympia mocht blijven leven toen de ‘sportieve’ Duitsers hoorden dat hij de eerste fakkel had gedragen in 1936.

Sinds 1936 legt het vuur elk olympisch jaar vele (tien)duizenden kilometers af. Niet eerder echter was de fakkel, zoals dit jaar, doel van politiek activisme. Zelfs in 1968, in Mexico, toen tientallen Mexicaanse studenten tijdens een anti-regeringsdemonstratie aan de vooravond van de Spelen vermoord werden (La Nueva Noche Triste) bleef de fakkel buiten schot.

Volgens historicus Van de Vooren is het olympisch vuur slechts eenmaal eerder onderwerp van controverse geweest. ‘De Amerikaanse organisatoren van de Spelen van 1984 verkochten elke kilometer van de fakkeltocht voor 1.500 dollar. Die commerciële insteek schoot de communistische burgemeester van Olympia in het verkeerde keelgat. Het IOC dreigde toen dat het vuur dan nooit meer in Olympia zou worden ontstoken, maar in Lausanne, waar het IOC gevestigd is.’

De arme burgemeester ging door de knieën voor het dreigement van de machtige Heren der Ringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden