De oorlog in Pakistan waar bijna niemand iets van weet

Pakistan worstelt al jaren met een separatistische opstand in Baluchistan. Zorgelijk voor China. De provincie moet China's toegang worden tot de Indische Oceaan.

Pakistaanse militairen dragen maandag zes collega's ten grave, gedood door een bermbom. Beeld AFP

Tien jaar na de start van een groot offensief van het Pakistaanse regeringsleger tegen gewapende opstandelingen in de zuidwestelijke provincie Baluchistan lijkt vrede in het onrustige, onherbergzame gebied verder weg dan ooit. Afgelopen dagen vonden er weer een reeks aanslagen plaats.

Maandag werden vijf soldaten gedood toen hun voertuig werd opgeblazen bij de provinciehoofdstad Quetta. Enkele dagen eerder werden twee leden van de kustwacht gedood in de havenstad Gwadar. En vorige week kwamen bij een zelfmoordaanslag in Quetta 15 poliobestrijders om.

Het zijn gemengde berichten uit een oorlog waar vrijwel niemand van gehoord heeft, al is het maar omdat de Pakistaanse regering geen journalisten toelaat in het gebied. Toch is de strijd in Baluchistan, strategisch gelegen tussen Iran, Afghanistan en de Arabische Zee, even oud als de staat Pakistan zelf (namelijk van 1947), en zijn er al meer dan 12.000 doden bij gevallen.

Ingepikt

Baluchistan is de grootste provincie van Pakistan en ondanks natuurlijke rijkdommen als olie, kolen, gas, koper en goud, ook de armste. Volgens de Baloch, een trots volk met een eigen taal en cultuur dat ook in aangrenzende delen van Iran en Afghanistan leeft, worden al die rijkdommen ingepikt door de centrale regering en komen ze amper ten goede aan de Baloch zelf.

Die onvrede mondde decennia geleden uit in een politieke strijd voor autonomie die al snel een gewapende tak kreeg. Groepen als de Balochistan Liberation Army, Lashkar-e-Balochistan en het Baloch Liberation United Front voeren een guerrillastrijd tegen de centrale regering in Islamabad, met aanslagen op politieposten, pijpleidingen en havens.

De rebellen opereren vanuit bases in de bergen maar worden vanuit de steden gesteund (en volgens de Pakistaanse regering door buurland India). Dit is een middenklasse-opstand, zegt analist Mahvish Ahmad vanuit Islamabad. 'Veel leiders zijn linkse artsen en ingenieurs van de zuidkust, waar altijd contacten waren met Oman en de Perzische Golf. Ze werden vaak politiek actief als student en radicaliseerden nadat ze waren opgepakt en gemarteld.'

Vergelding

De strijd escaleerde vanaf 2005 toen toenmalig president Pervez Musharraf als vergelding voor een mislukteaanslag op hemzelf grootschalig het leger inzette tegen de separatisten, wat een jaar later leidde tot de dood van de populaire rebellenleider Nawab Akbar Khan Bugti. De repressie, begonnen met verdwijningen, martelingen en illegale executies, werd steeds extremer, met legeroperaties tegen dorpen, massamoorden en bombardementen.

Het feit dat een rechtbank in Quetta oud-president Musharraf maandag vrijsprak van de beschuldiging dat hij opdracht had gegeven Bugti te doden, zal olie op het vuur gooien, denkt Ahmad. 'Dit vonnis gaat heel slecht vallen, want met Bugti's dood begon de opstand pas echt.'

De situatie in Baluchistan wordt gecompliceerd doordat er ook islamitische terreurbewegingen actief zijn, van de Afghaanse Taliban tot Al Qaida en IS. De Amerikaanse analist Arif Rafiq ziet een toename van geweld tussen (vooral) soennieten en sjiieten, maar niet gerelateerd aan het separatisme.

Geen banden met Taliban

Ahmad is het daarmee eens: 'De afscheidingsbewegingen hebben geen echte banden met de Taliban, Al Qaida of IS. Ze zijn vooral seculier georiënteerd. '

De regering in Islamabad claimt aan de winnende hand te zijn, maar experts betwijfelen dat. 'Ik geloof niet dat de regering de zaak onder controle heeft, daarvoor heeft deze opstand te diepe wortels', zegt Ahmad. Veel politieke leiders in Pakistan willen een vreedzame oplossing.

Wie ook een oplossing wil is grote buur China. Baluchistan is een cruciale schakel in de China-Pakistan Economische Corridor, een project van 46 miljard dollar dat China toegang moet verstrekken tot de Indische Oceaan. De geplande corridor tussen Kasghar in Xinjiang en Gwadar aan de Arabische Zee omvat talloze infrastructuurprojecten, zoals de renovatie van de Karakoram Highway, de aanleg van een snelweg van Karachi naar Lahore en een diepzeehaven in Gwadar.

De separatisten zijn volgens Ahmad tegen deze megaprojecten omdat ze niets opleveren voor de bevolking. 'Integendeel. Voor de haven van Gwadar moesten hele vissersdorpen verhuizen. Dat leidde ook tot aanslagen.'

De bijna voltooide haven is van belang voor de aanvoer van olie uit de Perzische Golf. China moet die nu met een dure omweg importeren. Gwadar is ook eindpunt van de Trans Afghan Pipeline, die vanaf 2019 gas vanuit Turkmenistan moet gaan aanvoeren.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.