op het tweede gezicht

De ooit zo ‘redelijke’ Milorad Dodik zegt nu dingen die Karadzic vroeger inslikte

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: Milorad Dodik. De Bosnisch-Servische politicus die ooit ‘een lichtpuntje’ werd genoemd, wakkert nu de vrees voor een nieuwe oorlog aan.

Olaf Tempelman
null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Er zijn politici die op het tweede gezicht niet zo anders zijn dan op het eerste gezicht. Voor Milorad Dodik is die term ‘op het tweede gezicht’ nochtans uitgevonden. Wie zich de oorlog in Bosnië nog herinnert, weet dat Dodik destijds wel als ‘een lichtpuntje’ en ‘een toonbeeld van redelijkheid’ werd getypeerd. Tegenwoordig is dat anders.

Uit een recente veiligheidsstudie: ‘een onbeschaamde Bosnisch-Servische nationalist en de grootste bedreiging voor de fragiele, multi-etnische vrede van Bosnië en Herzegovina’. Voor het eerst sinds 1995 wordt gevreesd voor ‘een tweede Bosnische oorlog’.

In ‘de eerste Bosnische oorlog’ was Dodik een favoriet van de internationale gemeenschap. Hij kwam uit de school van Ante Markovic, de laatste premier van het oude Joegoslavië, die zich tot de eerste oorlogshandelingen inspande om deze veelvolkerenstaat te redden. Dodik leidde een onsuccesvolle oppositie tegen oorlogspoliticus Karadzic. Echter: Karadzic was na de oorlog een voortvluchtige voor de internationale justitie, Dodik was een paar jaar na het vredesakkoord van Dayton uit 1995 al de belangrijkste politicus van de Republika Srpska, het door het Mladic-leger goeddeels van niet-Serviërs gezuiverde stuk van Bosnië.

Genocide-ontkenner

Anno 2021 zegt Dodik dingen die Karadzic vroeger inslikte. Hij verklaart dat de Republika Srpska niet bij Bosnië hoort, zinspeelt op een eigen leger, boycot sessies van het Bosnische staatspresidium, initieert eerbetonen aan Karadzic, praat over ‘zogenaamde slachtoffers van Srebrenica’ en weet dat daar geen genocide plaatsvond. Dat is problematisch sinds de internationale Hoge Vertegenwoordiger in Bosnië deze zomer een verbod afkondigde op genocide-ontkenning en verering van veroordeelde oorlogsmisdadigers.

Er zijn mensen die geloven dat Dodik zich simpelweg verlaat tot het Servisch nationalisme bekeerde. Een andere lezing is dat zijn metamorfose voortvloeit uit realiteitszin. Het liefst had hij gezien dat Joegoslavië niet uit elkaar was gevallen. Dat gebeurde toch. Het huidige Bosnië is een onwerkbaar staatsverband. In 1991 is begonnen met het gewelddadig creëren van etnisch homogene staten. Je kunt dat karwei beter afmaken dan eindeloos doormodderen.

Politieke instincten

Het kan óók dat Dodik vroeger niet zozeer ‘een toonbeeld van redelijkheid’ was, als wel over betere politieke instincten en meer gevoel voor internationale verhoudingen beschikte dan collega’s. Dertig jaar geleden was het Westen oppermachtig, het was politiek niet slim om de VS en de EU als vijanden te hebben.

Interessant is dat Dodik een paar jaar na de oorlog al toenadering zocht tot prof. dr. Biljana Plavic, de hoogleraar biologie die wist dat Bosniakken (moslims) biologisch inferieur zijn aan Serviërs. In 2001 werd ze berecht door het Joegoslavië Tribunaal. In ruil voor een lage straf bekende ze schuld aan misdaden tegen de menselijkheid. Ze was nog niet vervroegd vrijgekomen of ze verklaarde dat ze helemaal nérgens schuldig aan was. Het hoofd van het welkomstcomité dat haar thuis stond op te wachten, was Milorad Dodik.

De wereld van 2021 is die van 1995 niet. Bijna 26 jaar na Dayton zit alles in Bosnië muurvast. Verzoening tussen bevolkingsgroepen is ver weg, EU-lidmaatschap eveneens. Rusland is ondertussen in de regio terug van weggeweest. Dodik mocht al bij V. Poetin komen logeren. Het schijnt dat ze ook veel bellen. Bijna alle hoofdrolspelers uit de tijd dat Bosnië het nieuws bepaalde, zijn dood, hoogbejaard of door het tribunaal veroordeeld. Bepaalt Bosnië straks weer het nieuws, dan zal één naam bekend voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden