ANALYSEJONGEREN

De onzekere toekomst van starters: daar sta je dan, met je bul in de hand

Als je net begint op de arbeidsmarkt, kan je het bijna niet slechter treffen. Nu een baan vinden of bedrijfje beginnen, midden in de coronacrisis? En wat deze jongeren staat te wachten de komende jaren lijkt ook weinig rooskleurig.

Handhavers spreken een groepje jongeren in Druten (Gelderland) aan op de anderhalve meter die ze in acht moeten nemen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In april zou Floriette Hajonides (26) uit Bussum beginnen met haar nieuwe baan, maar daar stak het coronavirus een stokje voor. ‘Ik kon niet worden ingewerkt en er was te weinig werk. Ze hebben mijn contract toen beëindigd in de proefperiode.’ Ze kon niet terug naar haar vorige baan, want dat was een flexcontract. ‘Nu ben ik werkloos.’

‘Voor de crisis dacht ik dat ik veilig zat’, vertelt Hajonides, ‘ik kon zelfs een huis kopen. Maar nu telt dat als vermogen, waardoor ik geen recht heb op bijstand. De helft van de werkloosheidsuitkering die ik heb aangevraagd, gaat nu naar de hypotheek.’ Hoe het verder moet, vindt ze moeilijk in te schatten. ‘Ik heb nog twee maanden WW en de vacatures liggen niet bepaald voor het oprapen.’

Hajonides is niet alleen. Jongeren worden hard geraakt door de coronacrisis. Ze lopen weliswaar minder risico om besmet te raken, maar de sociale en economische gevolgen voor deze groep zijn des te groter. RTL Nieuws berekende met het CBS dat jongeren oververtegenwoordigd zijn in de sectoren die worden getroffen door de lockdown. Van de sectoren die gebruikmaken van de tegemoetkomingsregeling van de overheid, samen goed voor een kwart van de banen in Nederland, is één op de drie werknemers onder de 25. Op de gehele arbeidsmarkt is dat normaal gesproken één op de vijf. 

Flexcontracten

Jongeren hebben vaker flexcontracten in plaats van een vast contract. Studenten raken hun bijbaan kwijt, lopen studievertraging op, moeten meer lenen en maken meer schulden voordat ze straks de arbeidsmarkt betreden. En de schulden die de overheid nu maakt, zullen leiden tot een recessie. Worden jongeren niet alleen nu, maar ook straks de dupe van de coronacrisis?

Ja, denken jongerenafdelingen van vakbonden en jongerenorganisaties. Deze week trokken ze aan de bel. De CNV, FNV en VCP Young Professionals maken zich grote zorgen over de situatie van jongeren nu én in de toekomst. ‘In een recessie is het een stuk lastiger om werk te vinden en te behouden. Dit heeft negatieve gevolgen voor de ontwikkeling, werkervaring, loonontwikkeling, en levert stressvolle situaties op’, aldus Sacha Heemskerk van VCP Young Professionals.

‘Wij maken ons ook ernstig zorgen over jongeren, studenten en starters', zegt Alex Tess Rutten, voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). ‘Onze generatie gaat al gebukt onder een giftige cocktail van beleid qua onderwijs, huizenmarkt en arbeid. Deze crisis komt daar nog eens bij.’ Aan studievertraging wordt door opleidingen weliswaar zo veel mogelijk gedaan, maar studenten hebben massaal hun bijbaan verloren, zegt Rutten. ‘En bij de meeste regelingen vallen zij nu tussen wal en schip. Dat brengt veel onzekerheid met zich mee. Stel dat je net bent afgestudeerd en nu de arbeidsmarkt betreedt – dat is een angstige tijd.’

Spoken

Dit overkwam Iris Vocking (26) uit Leiden. ‘Ik ben in februari afgestudeerd, vanaf januari was ik al op zoek naar een baan. De baan die ik had was een student-assistentschap, dus daar kon ik niet blijven. Vooral de onzekerheid is eng. Ik hoor zelden iets terug op sollicitaties. Mijn appartement is studentenhuisvesting, dus daar moet ik straks ook uit. Hoe moet ik een huis vinden dat ik kan betalen? Ik hoop dat het goedkomt, maar het spookt wel erg door je hoofd.’

‘Het wordt steeds moeilijker om aan de rest van je leven te beginnen’, zegt Rutten van de LSVb. En daar komt de recessie straks bovenop. ‘De rekening ligt bij de toekomst’, zegt politiek filosoof Rutger Claassen van de Universiteit Utrecht, ‘maar hoe de lasten de komende jaren worden verdeeld, is een politieke keuze.’ 

Toekomstperspectief

Problemen op de woning- en arbeidsmarkt zijn niet veroorzaakt door de coronacrisis, maar worden nu wel erger, zegt Claassen. ‘Wat we jongeren vooral moeten bieden, is een toekomstperspectief. Nu gebeurt dat te weinig. Het is een weinig aanlokkelijk vooruitzicht als de politieke discussies straks decennialang gaan over het afbetalen van de staatsschuld. Na de kredietcrisis zijn we ook jarenlang gegijzeld door bezuinigingen.’

Schulden leggen beslag op de toekomst, zegt cultuurfilosoof Thijs Lijster van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Schuld is een machtsmiddel, een disciplineringsmachine. Het beperkt de vrijheid, individueel maar ook collectief.’ In tijden van crisis is het bovendien moeilijk om plannen te maken. ‘Je wordt door de constante berichtgeving heel erg teruggeworpen op het nu – het heden krimpt. Het perspectief schuift wel voortdurend op, maar blijft heel beperkt. De toekomst raakt zo gedeeltelijk uit zicht.’

Ook bij Floriette Hajonides. ‘Ik vind het moeilijk om naar de toekomst te kijken. Ik heb nog goed contact met het bedrijf waar ik zou gaan werken. Maar zij beginnen ook steeds meer te twijfelen of ze me straks wel kunnen aannemen. Ik denk dat de nasleep heel lang wordt.’

Lees verder

De hete aardappel van de coronafactuur wordt doorgespeeld, van grote naar kleine bedrijven en van deze generatie naar de volgende. Wie proberen we nu eigenlijk te redden, en wie zou daarvoor moeten betalen?

De situatie van studenten was al hachelijk door het leenstelsel. Duw ze niet nog dieper de schulden in, betoogt Geertje Hulzebos in dit opiniestuk.

Maar liefst 35 procent van de Nederlanders ervaart meer stress tijdens de coronacrisis, blijkt uit een peiling van Ipsos in samenwerking met de Volkskrant. Bij jongeren is dit nog meer: 40 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden