Interview Paul Dekker

‘De onvrede in de maatschappij toont zich anders dan vroeger’

Nederlanders zijn erg tevreden, meldde het CBS. Maar dat wordt minder, volgens het SCP. Hoe zit dat?

Paul Dekker. Beeld Phil Nijhuis

De meeste Nederlanders zijn tevreden over het leven, meldt het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) deze week; in de media verschenen volop plaatjes van genietende Nederlanders. En toch gaf bij de laatste provinciale verkiezingen bijna een kwart van de kiezers blijk van grote onvrede.

Vandaag signaleert het Sociaal en Cultureel Planbureau een andere veranderingtrend: dit jaar is de stemming in Nederland een stuk slechter dan in 2018. 78 procent van de Nederlanders geeft dit eerste kwartaal de economie een voldoende (dat was 85 procent in het laatse kwartaal van 2018) en slechts 67 procent verwacht de komende twaalf maanden dat de economie niet verslechtert.

Hoe moeten we die grote levensvreugde van het CBS plaatsen naast het onbehagen dat u waarneemt?

Paul Dekker, onderzoeker bij het SCP: ‘Vaak bellen we mensen op die zeggen zéér ontevreden te zijn − met uitroeptekens en kapitalen − om met ze verder te praten. In zo’n gesprek gaan ze dan tekeer over de politiek, de multiculturele samenleving, dat hun kinderen geen huurwoning kunnen krijgen, enzovoorts. Als we dan bedremmeld ophangen en zeggen: ‘Nou, toch een fijne avond’ krijgen we vaak de reactie: ‘Oh, maar maakt u zich over mij geen zorgen, ik zit hier heel gezellig op de bank met mijn vrouw!’ Die ogenschijnlijke tegenstelling is niet zo raar: je kunt tevreden zijn met je leven en je toch zorgen maken over de samenleving. Dat kan ook een teken van burgerschap zijn, dat je je bekommert om anderen.’

Zijn Nederlanders misschien niet ook verwende klagers?

‘Nee, dit soort resultaten zijn universeel, dat mensen hun eigen situatie anders beoordelen dan die in het algemeen. Verder is het logisch dat sommige Nederlanders er ook wel genoeg van krijgen om steeds te horen dat ze tevreden moeten zijn, omdat het ‘o zo goed gaat in ons landje’, dat ze eens wat dankbaarder moeten zijn. Dat wordt soms te makkelijk gezegd, want het gaat niet met iedereen even goed. En het is begrijpelijk dat mensen zich begin dit jaar zorgen gingen maken vanwege een hogere energierekening, de stijgende zorgpremie en verhoogde btw. De hogere energierekening drong in Den Haag pas later door. Daar werd gezegd dat de koopkracht voor iedereen zou verbeteren.’

Zag u de onvrede terug bij de verkiezingen van vorige week?

‘Wat mensen stemmen, hangt niet alleen af van wat ze vinden, maar ook wat aanbod aan partijen is. Forum voor Democratie was een interessante nieuwkomer voor mensen met verschillende klachten over de gevestigde politiek.

‘Dat wil niet zeggen dat de onvrede in de maatschappij per se veel groter is dan vroeger, zij toont zich anders. In de jaren zeventig leefde ook onder PvdA-stemmers veel onvrede, nu concentreert de onvrede van burgers zich meer bij ‘populistische’ partijen. Je kunt over het algemeen zeggen dat de PVV-stemmer ontevreden is over zijn eigen leven en de samenleving, terwijl de VVD- en D66-stemmer vindt dat hij het wel prima heeft en zo ook naar de maatschappij kijkt. De SGP’er vindt zijn eigen leven iets moois om dankbaar voor te zijn, maar is somber over de toekomst van het land.’

Versterkt het grote aanbod van partijen die onvrede?

‘Dat niet per se. De verkiezingsstrijd heeft een eigen dynamiek. Jesse Klaver van GroenLinks wilde klimaatverkiezingen en die heeft hij gekregen. Een gevolg was wel dat mensen zich ook meer kwaad gingen maken over het klimaatbeleid, en om die reden gingen stemmen op Thierry Baudet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden