Ombudsman Jean-Pierre Geelen

De ontstaansgeschiedenis van het ‘Holleeder-katern’ biedt een interessant ­inkijkje in de mediakeuken

Een heel katern over ‘knuffelcrimineel’ Willem Holleeder, was dat niet wat veel? Hoe een ‘nederlaag’ als ‘overwinning’ werd verkocht.

Hier werden ‘toch echt grenzen overschreden’, vond een lezer: dertien pagina’s vol over de net veroordeelde crimineel Willem Holleeder! Dat was ‘buitenproportioneel’, aldus zijn klacht. Dat geluid klonk vaker, na de zaterdagkrant van vorig weekend. Een ander: ‘Vinden jullie dit zelf niet bizar veel?’

Maatvoering, het is een thema dat vaker terugkeert. In essentie is dat een kwestie van smaak, en deels van journalistiek inschattingsvermogen over de maatschappelijke relevantie van een kwestie en de letterhonger van de lezer. De zogeheten longread is hip, maar veel lezers beschouwen stukken van meer dan een pagina al gauw als ‘huiswerk’. Vandaar de neiging het die lezer zo aangenaam mogelijk te maken, met infographics, kadertjes en korte hoofdstukjes, in plaats van één lopend verhaal.

Terug naar Holleeder, ‘knuffelcrimineel’ en hoofdpersoon in een mediasoap waarvan lang niet elke ­aflevering even spannend was, laat staan te volgen voor de leek. Maar tegelijk het verhaal van een van de grootste en mogelijk laatste vertegenwoordigers van de ‘klassieke’ Amsterdamse penose – het klinkt romantischer dan het is.

Vorige week was de slotaflevering van die jarenlange soap (als bonusmateriaal volgt nog een hoger beroep), een logisch moment voor een krant om groot uit te pakken. Dat gebeurde dus met, naast de nieuwspagina’s, een heel katern. De ontstaans­geschiedenis van dat katern biedt een interessant ­inkijkje in de mediakeuken.

De krant had iets ‘in handen’: gedurende de laatste anderhalf jaar hadden de twee misdaadverslaggevers van de krant zes gesprekken gevoerd met de twee officieren van justitie in het Holleederproces, Sabine Tammes en Lars Stempher. Bijzonder en uniek (want ‘exclusief’) materiaal, waarover al langer de ­afspraak bestond dat het direct na de uitspraak ge­publiceerd zou worden.

Toen diende zich interviewer Antoinette Scheulderman aan, met een ‘uniek’ (want ‘exclusief’) interview met Astrid Holleeder en haar dochter Miljuschka Witzenhausen, die zich nooit eerder had uitgesproken over haar familie. Het was aangeboden via de uitgever van Astrid Holleeder, van wie net een boek was verschenen. Een extra ‘journalistieke’ aanleiding, maar het zadelde de krant op met een luxeprobleem: twee bijzondere verhalen. De eerste gedachte van de hoofdredactie was die te spreiden: de officieren van justitie het ene weekend, de twee vrouwen later. Maar de onderhandelingen met de uitgever liepen stroef: Astrid stond er volgens hem op dat het dubbelinterview die zaterdag geplaatst zou worden, anders dreigde een stap naar de concurrentie.

Daarop besloot de redactie tot een sterk staaltje pragmatisme, volgens het credo ‘je nederlaag als overwinning verkopen’. Zo ontstond het idee er een themakatern van te maken. Met de twee interviews, voor de gelegenheid aangevuld met een beschouwing over de collectieve fascinatie voor het kwaad.

Heeft de druk van een uitgever (met een aanwijsbaar belang) hier de regie bepaald? Te vaak laat de (interview)journalistiek in het algemeen zich dirigeren door pr-machinerie. De hoofdredacteur zegt dat dit een bijzonder geval was van ‘armpje drukken’ tussen hem en de uitgever, maar dat uiteindelijk de krant besliste. ‘Wij wilden niet de nuttige idioot van een uitgever en diens pr-campagne zijn. Maar het ­betrof hier een bijzonder gesprek met een vrouw die ondergedoken zit, met een interviewer en via een uitgever die zij vertrouwt. We hebben vergeefs geprobeerd de voorwaarden op te rekken, maar welbewust gekozen voor plaatsen. We hadden het interview ook kunnen laten lopen.’

Was het geheel te veel van het goede? Dat is voornamelijk een kwestie van smaak, zoals sommigen zich ook stoorden aan de opzichtige promotie door de krant op sociale media. Wie moe wordt van voetbal of wielrennen, kan zich ook beklagen over de ruime aandacht daarvoor, maar feit is dat velen er interesse voor hebben. En dat het nooit zal lukken iedere lezer op maat te bedienen. Het flauwe antwoord is: je kunt het ook overslaan. Dat deden maar weinigen: met name het dubbelinterview met Holleeder en haar dochter boekte in elk geval online uitzonderlijk hoge leescijfers.

De indruk van het teveel ontstond wellicht ook doordat andere media zich evenmin onbetuigd lieten. Interviews met Astrid Holleeder verschenen ook bij de NOS, in De Telegraaf en RTL Boulevard. De Volkskrant was de enige die ook haar dochter erbij sprak, een gesprek dat snel en gretig werd overgepend door andere media. Zo ontstond opnieuw het beeld van een mediacircus rondom ‘knuffelcrimineel’ Holleeder. Precies de fascinatie voor het kwaad waarover het katern in wezen ging.

Post van een lezer: Misgeschoten met de voetbalvrouwen

Wat een negatief bericht over de voetbalvrouwen op de voorpagina maandag: ‘Harde les’. Dat had zeker anders geformuleerd kunnen worden. Ik ben psycholoog en een krant heeft invloed op de psyche van een volk dat zo langzamerhand al verpest is als je kijkt naar hun stemgedrag. Van de Volkskrant had ik iets anders verwacht.

Roelie Vogelzang

De kop was hard, maar feitelijk correct. Naar het gevoel van de chef Sport miste die alleen de erkenning dat het bereiken van de WK-finale, de tweede plaats en de miljoenen kijkers ook bijzonder waren. ‘Trotse tweede’, of ‘Blij met zilver’ had meer empathie uitgestraald. Tegelijk is de chef – terecht, wat mij betreft – blij dat de krant niet meeging in ‘het hysterisch sentiment’ van sommige andere kranten en ‘de haast evangelische blijmoedigheid’ waarin een tweede of derde plaats even goed zou zijn. Dat is het niet.

Voor wie toch meer wil lezen over Holleeder: zijn proces onder de loep:
Willem Holleeder werd vorige week veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Rechtbankverslaggevers Elsbeth Stoker en Wil Thijssen woonden ruim 60 zittingen bij en spraken met de officieren die vier jaar aan deze veroordeling hebben gewerkt. Hoe is het om verslag te doen van zo’n megaproces en zijn ze er nu helemaal klaar mee? Je hoort het in deze aflevering van het Volkskrantgeluid.

Het rechtbank oordeelde 'keihard’: Holleeder werd voor alle aanklachten veroordeeld. Voor welke liquidaties werd Holleeder allemaal verantwoordelijk gehouden in het vonnis? We ontleden er vijf, die hier zijn te lezen.

Het Holleeder-proces werd, zoals hierboven al werd aangegeven, een mediacircus, en trok daarnaast ook veel aandacht van juristen en het publiek.  Dat komt niet alleen door de bekendheid van Holleeder zelf. Wat maakt dit proces zo uitzonderlijk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden