De ontdekking van een goudmijn

Afghanistan is herontdekt als goudmijn. Uit onderzoek van het Amerikaanse ministerie van Defensie zou blijken dat er ruim 900 miljard dollar (730 miljard euro) aan delfstoffen in de grond zit. Nederlandse experts plaatsen echter vraagtekens bij de economische winbaarheid van de bodemschatten.

Het was The New York Times die het grote nieuws mocht brengen. ‘Amerika identificeert uitgestrekte minerale rijkdommen in Afghanistan’, was de kop boven de opening van de zondagse editie.

Lithium

Vooral de ijzer- en kopervoorraden in de grond zouden honderden miljarden dollars waard zijn. Daarnaast figureert ook het element lithium prominent in het artikel. Lithium is een essentieel ingrediënt van batterijen, en daarmee essentieel onderdeel van een groene toekomst waarin vooral elektrische auto’s zullen rondrijden.

De potentiële lithiumreserve in een gebied in de provincie Ghazni, in het westen van Afghanistan, zou net zo groot zijn als die van Bolivia, het land dat nu de grootste lithiumreserves in huis heeft. Volgens een intern Pentagon-memo zou Afghanistan het ‘Saoedi-Arabië van het lithium’ kunnen worden.

President Hamid Karzai en zijn regering zijn onlangs ingelicht over de bevindingen. ‘Dit is groot, heel groot nieuws voor het Afghaanse volk’, zei een woordvoerder van Karzai maandag. De Afghaanse regering denkt dat de waarde van de minerale bodemschatten zelfs kan oplopen tot zo’n 3.000 miljard dollar.

Niet nieuw

Nederlandse deskundigen plaatsen echter grote kanttekeningen bij de beweerde ontdekking. ‘Sinds de jaren zestig is al bekend dat Afghanistan grote hoeveelheden delfstoffen bezit’, zegt André Diederen, onderzoeker bij de defensie-afdeling TNO, die gespecialiseerd is in materiaalschaarste. ‘Dus echt nieuw is deze vondst niet. Daarnaast is met de vaststelling dat er voorraden zijn, niet gezegd of die economisch winbaar zijn.’

Ook Jaakko Kooroshy, bij het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS) van defensieonderzoeker Rob de Wijk, gespecialiseerd in de geopolitieke gevolgen van metalenschaarste, relativeert het nieuws. ‘Het is nu bekend dat het om grote hoeveelheden delfstoffen gaat, maar niet in welke geologische formaties die zitten en op welke diepte. Dat het spul in de grond zit, wil niet automatisch zeggen dat het een belangrijk mijnbouwgebied wordt.’

Avonturenfilm


De vondst van de Amerikanen, lijkt op het scenario van een avonturenfilm uit Hollywood. Amerikaanse geologen, die naar Afghanistan waren gestuurd in het kader van de wederopbouw, stuitten in 2004 in de bibliotheek van de Afghaanse geologische dienst op een serie kaarten en dossiers die wezen op de schatten in de bodem.

De informatie bleek van Russische mijnbouwingenieurs te zijn die Afghanistan afstruinden tijdens de Sovjet-bezetting in de jaren tachtig. Na de Russische terugtrekking in 1989, toen Afghanistan jaren het toneel werd van een burgeroorlog, bewaarden Afghaanse geologen de dossiers thuis. Pas na de Amerikaanse invasie van 2001, brachten ze de kaarten weer terug naar Kabul.

De Amerikanen zijn in de jaren na hun vondst in de bibliotheek met een marinevliegtuig over Afghanistan gevlogen, om aan de hand van afwijkingen in het zwaartekracht- en magnetisch veld de grondstoffen op te sporen. In 2007 begon een team de technische gegevens te analyseren, waarna ze aan de bel trokken bij minister van Defensie Gates.

Boringen

Dergelijke metingen vanuit de lucht geven echter maar een zeer grove eerste schatting, zegt Diederen. ‘Als je niet weet hoe rijk de waargenomen ertsen zijn, weet je ook niet hoeveel je er jaarlijks uit kunt halen, en tegen welke kosten. Daarvoor zul je eerst boringen in de bodem moeten doen.’

En áls er winbare concentraties ertsen zitten, is de volgende vraag of die ook te winnen zijn, gegeven de omstandigheden in Afghanistan. Mijnbouw vergt ongelooflijk veel water, energie en infrastructuur, zegt Korooshi. ‘Daar is in Afghanistan niet veel van.’

Mijnbouw in Afghanistan zal investeringen vergen van honderden miljoenen, zo niet een paar miljard euro, waarna het volgens Kooroshy zeker vijf tot tien jaar duurt voordat het geld zich terug begint te verdienen. ‘De kans dat westerse bedrijven daarin stappen is zeer, zeer klein. Zelfs in een land als Bolivia, dat de grootste bewezen voorraden lithium heeft, wordt vanwege de instabiliteit geen lithium gewonnen.’

Als er al bedrijven geïnteresseerd zullen zijn, zullen dat waarschijnlijk de Chinese staatsbedrijven zijn, die veel geld hebben, en minder moeite met risico’s. Een Chinees bedrijf exploiteert al een kopermijn bij Kabul.

‘Propaganda’


Voor wie de kanttekeningen niet kent lijken de gevonden rijkdommen gewoon goed nieuws voor Afghanistan. Kooroshy denkt dat het geen toeval is dat het Pentagon dit juist nu heeft laten lekken, met het oog op de discussie of de Amerikanen zullen blijven of vertrekken. ‘Er was behoefte aan goed nieuws.’ Diederen van TNO: ‘Gezien de timing lijkt me dit gewoon propaganda.’

Zelfs al stappen er straks bedrijven naar voren die de voorraden willen ontginnen, dan nog is het de vraag of Afghanistan daar beter van wordt. ‘Mijnbouw is zacht gezegd geen stabiliserende factor voor landen met een gebrekkige democratie. Kijk naar Congo, met zijn voorraden coltan, belangrijk in mobiele telefoons. Echt goed gaat het niet met Congo. Vergelijkbaar spul, niobium, denken ze ook in Afghanistan te hebben gevonden. Ik vrees dat er gewoon een nieuwe conflictlaag bij komt in Afghanistan.’

Goud in de kelder van De Nederlandsche Bank (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden