'De ontdekking van de kwade trouw'

Het overgrote deel van de wereld gaat uit van kwade trouw. Deze mentaliteit zal ook steeds meer ingang vinden in Nederland.

© ANP PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen Beeld
© ANP PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen

Herbronnen: PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen háát het, schrijft ze achterin het themanummer van het blad S & D dat de herbronningsdiscussie in de partij aftrapt. Daar kan ik me wat bij voorstellen. Libië, Griekenland, de euro, Schengen, Afghanistan. Dat hebben we aan ons hoofd, en de PvdA gaat een gezellig potje navelstaren. Maar ja, geen regeringsmacht, nauwelijks leiding, richting evenmin. Dit is wel het moment om de navel te inspecteren. Het CDA, nog erger gebutst en gekrast dan de sociaal-democraten, is trouwens ook aan het selfkicken geslagen.

Narratief
Ploumen heeft natuurlijk gelijk. Nog maar net onderweg in dat themanummer, blijkt de PvdA op zoek naar 'een narratief'. Vroeger was de partij elke vijf jaar op zoek naar 'een verhaal', nu naar 'een narratief'. Het klinkt als het opgepookte menu van een wanhopig restaurant. Mijn eerste neiging is om te smeken: een sociaal-democratie zónder verhaal, zou dat ook mogen? Toch niet, vrees ik.

Neem Eberhard van der Laan. Afgelopen week stond de burgemeester op het omslag van Elsevier. 'De bezem van Amsterdam.' Van der Laan is nu de gouden jongen van de PvdA. Wat zegt Eberhard? Ik pak er zeshonderd op. Lachend: jullie hebben mazzel dat ik er geen tweeduizend oppak. Ze gaan allemaal in de wasstraat, eerst de bak in, dan pas helpen.

Populair
Onder Van der Laans voorganger, ook populair in zijn dagen, werden die zeshonderd Marokkaanse jongens in vijf jaar tijd 15 duizend keer opgepakt. Daarna weer losgelaten. Hulpverlening moest ze op het juiste pad brengen. Dit is een ommekeer. Van der Laan, lachend: we gaan door tot ze allemaal in het gevang zitten.

Tot nu toe werd er over die verandering wat besmuikt gezwegen. Van der Laan zegt altijd keurig dat hij uitvoert wat zijn voorganger al in gang had gezet. Iedereen weet dat het niet waar is. Er is sprake van een copernicaanse revolutie. In de bak gooien is prima, we zijn trots op je Eberhard. Maar er is geen verhaal bij. Wat is er sociaal-democratisch aan de vrolijke repressie van Van der Laan?
Criminoloog Hans Boutellier neemt in S & D de handschoen op.

Het ontbreekt aan een sociaal-democratische visie op veiligheid en criminaliteit, schrijft hij. Het beginsel is nog altijd: de mens is goed. Als het misgaat, ligt het aan de omstandigheden en de uitbuiting. Lees verderop in dat S & D-nummer een hele rij artikelen ter illustratie van de stelling van Boutellier. Het is de schuld van het neoliberalisme. Ocharm. Daar valt nog een heleboel te herbronnen.

Boutellier zelf komt er ook niet helemaal uit. Hij probeert tevergeefs een onderscheid te maken tussen de goede linkse repressie en de rechtse repressie 'zonder meer'. Het doet niet af aan zijn grote ontdekking: het rozige linkse wereldbeeld van goede mensen en slechte omstandigheden, dat deugt niet. Kwade trouw bestáát. Slechte mensen bestaan ook. Fraude en oplichterij bestaan, ook zonder dat men behoefte heeft aan een brood. Daders zijn niet per se slachtoffers.

Nog een hard stuk van dezelfde strekking: René Cuperus schrijft over solidariteit. Solidariteit is mooi, maar heeft wel zijn grenzen. Van uitkeringsfraudeurs tot zichzelf besproeiende managers: als ik word belazerd, houdt het heel snel op met mijn solidariteit. Dat sentiment is de oliebron die Geert Wilders heeft aangeboord: waarom zou ik goed zijn als de rest niet wil deugen?

De kwade trouw lijkt mij een cruciale ontdekking voor de PvdA. Ik sprak laatst de Volkskrant-correspondent in Afghanistan, Natalie Righton. Zij moet verschrikkelijk lachen om die twee weken mensenrechten-training voor de politiemannen in Kunduz. Gaan ze in een land in oorlog na die twee weken de mensenrechten prediken?
Zij zegt: wat wij Nederlanders met onze blauwe ogen ons helemaal niet kunnen voorstellen, is dat het overgrote deel van de wereld uitgaat van kwade trouw. Ik ben jou niets verschuldigd, is daar het beginsel. Ook eerlijkheid ben ik niet verschuldigd. De rest van de wereld is geen lid van de PvdA.

Het is misschien treurig maar deze mentaliteit zal steeds meer ingang vinden hier. Dat heeft alles met de globalisering en immigratie te maken. De wereld wordt niet steeds meer Nederland, Nederland wordt onvermijdelijk steeds meer zoals de rest van de wereld. 172 nationaliteiten in Amsterdam, voorheen werd dat als een triomf gevierd. Nu zijn we wijzer. 172 nationaliteiten hou je alleen met flinke repressie in het gareel. Zo doen ze dat al heel lang in Amerika met hun melting pot. Dus Eberhard for president. Nu nog een narratief erbij.

Martin Sommer is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden