De onontkoombare gezelligheid

De laatste keer dat ik op een braderie was, vroeg ik bij het stalletje waar je touwtje kon trekken of ik me voor 2,50 euro ook aan zo'n koord mocht ophangen. De vrouw achter de touwtjes keek me glazig aan. 'Ben jij de leukste thuis?', vroeg ze. 'Ja', zei ik, 'maar dat is ook niet zo moeilijk, want ik woon op mezelf.' Weer die blik. Maar wat had ik dan moeten zeggen? Zoveel gezelligheid kan een mens niet aan.


De braderie is de clown onder de festivals. En niemand houdt van clowns, dat weet iedereen, behalve clowns zelf. Daarom bestaan ze ook nog. Maar had ik, elitaire zak hooi, daar dan niet gewoon weg kunnen blijven? Goede vraag, geef ik toe, maar u weet net zo goed als ik dat je soms nu eenmaal onbedoeld op plekken verzeild raakt. Ik noem: een IKEA, een Kalverstraat, een Drievliet, een Woonboulevard, een Braderie in Almere. Komt geen van deze plekken u bekend voor, dan bent u een gezegend mens.


Maar zelfs dan kunt u moeilijk ontkomen aan de gezelligheidsterreur. In Nederland komt altijd gezelligheid op je pad, ook als je daar helemaal niet op zit te wachten. Altijd loopt er wel iemand verkleed als M&M over de rode loper bij een filmpremière, dat is namelijk leuk voor de sfeer (!), staat een student je met een koddige kop gratis chipszakjes van een nieuwe smaak uit te delen, voor de gezelligheid, of is er een voetbalstadion afgehuurd voor een lichtvoetig en massaal meezingfeestje waar je door je baas mee naartoe wordt gesleept. Want meezingen: dat is Holland. Met z'n allen! (Vaak vooral 'Met zijn allen voor onszelf', maar dat vergeet iedereen erbij te zingen.)


Nu is met gezelligheid op zich natuurlijk niet zoveel mis. Aangenaam sfeertje zonder al te veel gedachten: prima! Ik ben ook niet je zeikende buurman die vindt dat het stil moet zijn op het terras na twaalven, dat de gezelligheid op de brandstapel moet. Nee hoor, ik mag het zelf ook graag gezellig hebben. Bijvoorbeeld 's avonds in het café, in het weekend op een feestje, of in de zomer tijdens de wedstrijden van Oranje op een WK, tijdens Koninginnedag op de grachten.


De gezelligheidsterreur is dan ook niet het consumeren of verspreiden van gezelligheid. De terreur zit hem in het heilig verklaren van gezelligheid boven alles. En als je daar even geen zin in hebt, dan wordt dat afgedaan als zuur, cynisch en vooral: heel erg ongezellig. Waarom zou je moeilijk doen? Waarom af en toe ook nog iets werkelijk moois proberen te maken, waarom verfijning zoeken als het ook gewoon simpel heel gezellig en licht verteerbaar kan zijn?


Predikers van gezelligheid dulden alsmaar minder tegenwicht en diepgang. Alle vreugde die over de emotionele grens dreigt te stappen van het toegankelijke lallen met je aansteker in de lucht, heet: moeilijk gedoe. 'Dat vinden de mensen niet leuk. Het moet wel gezellig blijven'.


Eerst dacht ik nog dat het calvinisme en de gezelligheidsterreur haaks op elkaar stonden. Immers: eerst lijden, dan pas genieten. Maar wie verder kijkt, ziet dat het prediken van gezelligheid vaak gepaard gaat met een diepe weerzin tegen de werkelijke schoonheid van het leven. Gezelligheid is steeds vaker een legitiem excuus om het maar niet echt leuk te hoeven hebben, niet echt wat te hoeven voelen, tot je laten doordringen. Gezelligheid is diepvriesgebak. Er is niks mis met diepvriesgebak, maar doe toch niet alsof diepvriesgebak net zo lekker is als een versgebakken taart.


Laatst nog zat ik twee uur lang in een volle bioscoopzaal naar een adembenemende film te kijken. Wat denkt u? Meteen na het laatste shot, bij het begin van de aftiteling, pakte iedereen zijn jas om zo snel mogelijk bij de uitgang te zijn. Geen enkele ruimte voor een moment van bezinning. Door met de gezelligheid!


Wat niet gezellig is, wordt vaak ook niet meer begrepen. Matterhorn, de debuutfilm van Diederik Ebbinge, werd in sommige recensies verweten met achterhaalde kritiek te komen op het calvinisme. Nou nee, het calvinisme is springlevend hoor. Alleen heeft het 'doe maar gewoon' van weleer plaatsgemaakt voor een nieuw motto: doe gewoon gezellig mee.


JOHAN FRETZ

is schrijver en cabaretier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden