De onnavolgbare strategie van Trump: we zien wel

The Art of the Deal als internationaal beleid

Met de frisheid van een stagiair op een nieuwe werkplek heeft Donald Trump zich deze week op de bestaande wereldorde gestort. Zelfs Noord-Korea is niet langer 'slecht'.

Beeld ap

Waarom niet, zal Donald Trump hebben gedacht toen hij donderdag van een Zuid-Koreaanse diplomaat in het Witte Huis hoorde dat de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un hem wilde ontmoeten. Nooit eerder spraken de presidenten van de twee landen met elkaar, maar Trump zei ja. Kijken wat er gebeurt.

Trump had die middag al een ander besluit genomen op basis van die filosofie. Hoewel zo'n beetje alle Republikeinen hem van het idee hadden proberen te weerhouden, en ondanks verzet uit het buitenland, verordonneerde de president de heffing van tarieven op de import van staal en aluminium - als basis van onderhandelingen met landen die daar onderuit willen komen. Kijken wat er gebeurt.

Zo werd donderdag 8 maart een dag van historische aankondigingen, met de potentie van historische consequenties voor de bestaande wereldorde. Of dat daadwerkelijk gebeurt is de vraag, maar Trump heeft iets in gang gezet waarvan de gevolgen nog niet te overzien zijn.

De Amerikaanse president heeft de frisheid van een stagiair op een nieuwe werkplek. Net als elk ander bedrijf heeft het Witte Huis tradities en ingesleten processen die niet per se efficiënt of effectief zijn, maar zo normaal dat de vaste medewerkers zich al lang niet meer afvragen waarom ze het doen zoals ze het doen. Trump doet dat wel.

Jeruzalem erkennen als hoofdstad van Israël? Verschillende presidenten beloofden het, maar deinsden er toch voor terug. Trump doet het gewoon.

Stoutmoedig

Dat vergt een vorm van lef. In de reacties op de Noord-Koreaanse top kwamen woorden voorbij als 'bold' en 'audacious', termen die niet per se op moed duiden maar eerder op stoutmoedigheid, lef met een vleugje roekeloosheid. Als je niet te veel nadenkt over een stap in het donker, weet je ook niet waar je bang voor moet zijn.

Gebrek aan kennis kan daarbij helpen. Trump heeft niet veel op met details en feiten, en luistert slecht naar raadgevers die met rationele tegenargumenten komen. Hij zei ja tegen het overleg met Kim zonder daarbij met adviseurs te hebben gesproken. Minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson zei een paar uur eerder nog dat de Amerikanen 'heel ver weg van (directe, red.) onderhandelingen' waren. Trumps hoofdonderhandelaar voor Noord-Korea heeft onlangs ontslag genomen en de president hield de benoeming tegen van een nieuwe ambassadeur in Zuid-Korea, ook een ervaren onderhandelaar.

Ook over de aangekondigde handelstarieven heeft Trump weinig overleg gevoerd. De mogelijke gevolgen voor de Amerikaanse economie, de juridische haalbaarheid, een eventuele handelsoorlog: we zien het wel. Economisch adviseur Gary Cohn stapte uit frustratie op.

Toch liet Trump wel de mogelijkheid open voor individuele uitzonderingsposities voor landen die zich als goede bondgenoot opstellen. Als bijvoorbeeld Mexico en Canada concessies doen in de handelsgesprekken die nu gaande zijn, wil hij wel over zijn hart strijken met de staalheffingen.

Dit loven en bieden is typerend voor de wereldvisie van Trump, de zelfbenoemde meesteronderhandelaar. Hij reduceert de internationale verhoudingen tot een set een-op-een-relaties, waarbij de twee partijen onderling steeds een winst- en verliesrekening kunnen opmaken - dat de wereld een commune is waarin niet altijd duidelijk is wie wat precies in het huishouden doet, is voor hem onwerkbaar.

De kunst van de deal

Trump heeft niets met multilaterale instellingen zoals als de Verenigde Naties, de Wereldhandelsorganisatie of de Navo. Hij kan niets met multidimensionale afspraken zoals TPP, Nafta, het Klimaatakkoord of artikel 5 van de Navo, dat voorschrijft dat elk lid elk ander lid te hulp komt als dat wordt aangevallen. Hoe kun je nou verplicht solidair zijn met een ander, als je niet weet of die ander wel genoeg terug doet? So unfair!

Zijn voorkeur voor een-op-een-relaties verklaart ook zijn gretige reactie op het voorstel om te gaan praten met Kim Jong-un, de door hem genoemde 'kleine raketman'. Hij en Kim, twee scheldende en dreigende straatvechters onder elkaar: dat maakt de boel een stuk overzichtelijker. Geen gedoe met andere landen, geen tussenkomst van onderhandelaars: hier kan The Art of The Deal straks in optima forma worden aanschouwd.

Maar het kan ook mislukken.

Analisten waarschuwen voor Trumps neiging zich in een-op-een-ontmoetingen makkelijk te laten lijmen, door vleierij en gebrek aan kennis. Zij manen hem te doen wat hij juist zo vervelend vindt: andere landen erbij betrekken, deskundigen erbij betrekken, ervaren onderhandelaars erbij betrekken. Anders is er grote kans dat Kim net als zijn vader in 1994 als grote winnaar uit de bus komt (prestige, verzachting van de sancties, stiekem toch doorgaan met raketontwikkeling).

Met zijn bilaterale voorliefde staat Trump lijnrecht tegenover de wereldorde zoals die na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd, met Verenigde Naties, Europese Unie, Navo, Wereldbank en Wereldhandelsorganisatie. Die organisaties waren bedoeld om de vrede te bewaren, door een web van wederzijdse afhankelijkheden. Trump gaat nu met de vijand in zee en zet voor even zijn traditionele bondgenoten aan de straat. Hij knipt en plakt zijn eigen lijntjes aan elkaar. Kijken of die houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.