De ondernemingsraad krijgt tanden

De ondernemingsraad - vijftig jaar oud inmiddels - krijgt tanden. Steeds vaker schakelen ondernemingsraden de rechter in. 'Vaak is dreigen met een rechtszaak al voldoende', zegt advocaat Paul Bosch, die Philips op de knieën dwong....

'Ondernemingsraden zijn professioneler, voldragener en zelfstandiger geworden. Steeds vaker stappen zij naar de rechter, de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam.' Dit zegt de Amsterdamse advocaat Paul Bosch, gespecialiseerd in het medezeggenschapsrecht. 'Ondernemingsraden worden steeds beter geschoold en meer door deskundigen ondersteund.'

Bosch boekte onlangs succes in een zaak van de ondernemingsraad (OR) van Philips Lighting in Terneuzen tegen de directie in Eindhoven. De Ondernemingskamer besliste dat Philips de Zeeuwse spaarlampenfabriek voorlopig niet mag sluiten. De directie wil de productie verplaatsen naar Polen.

Met de beschikking heeft de Ondernemingskamer de protesten van de ondernemingsraad gehonoreerd. Philips had volgens de rechters het besluit beter moeten onderbouwen en in een eerder stadium advies aan de OR moeten vragen. Door sluiting van de fabriek zouden 280 van de vijfhonderd banen verloren gaan.

De uitspraak betekent niet dat Terneuzen open blijft. Maar het oordeel vertraagt de sluiting en geeft tijd voor het zoeken naar een sociale regeling voor de werknemers.

Wel heeft de uitspraak een groot belang voor Philips. Dat is weliswaar wereldwijd opgesplitst in productgroepen, maar beleid dat gevolgen heeft voor Nederland moet nog steeds hier voor advies worden voorgelegd. Dat was ook de doorslaggevende factor in de zaak over Terneuzen.

Kort na de uitspraak in de Philips-zaak kwam Bosch weer als winnaar tevoorschijn uit een procedure die door een OR was aangespannen. De Ondernemingskamer verbood de verkoop van de Rotterdamse Verenigde Tankrederij (VT) aan plaats- en branchegenoot Atlantic Horizon.

Het lijkt alsof baanbrekende uitspraken worden gedaan. Alsof de rechters werknemers-vriendelijker zijn geworden. Daarvan is volgens Bosch geen sprake. Wel ziet hij de uitspraken als een teken van de kentering die al enige tijd geleden is ingezet.

'De tendens is dat de Ondernemingskamer er streng op toeziet dat het spel volgens de regels wordt gespeeld. In de zaken tegen Philips en VT heeft de Ondernemingskamer de Wet op de ondernemingsraden strikt toegepast. De rechter toetst aan behoorlijk ondernemerschap en concludeerde dat zowel de leiding van Philips als die van VT de medezeggenschapsbelangen van de werknemers, die zijn gewaarborgd in de Wet op de ondernemingsraden zwaar hebben geschonden', aldus Bosch.

De leden van de Ondernemingskamer - drie juristen en twee accountants - prikken snel door de wirwar van bevoegdheden in een onderneming heen. Een concern moet ook advies vragen over het beleid dat het wil voeren bij dochter-bedrijven.

Bosch: 'Uit de Philips-uitspraak blijkt dat een ondernemer volgens de rechter ook de gedachtengang achter een besluit moet prijsgeven. Het is volstrekt onbelangrijk door wie en waar het besluit wordt genomen.'

Volgens Bosch is Philips op het gebied van de medezeggenschap een schoolvoorbeeld van hoe het niet moet.

'Strategische plannen worden niet aan de OR voorgelegd. De Groepsondernemingsraad kreeg nota bene negen jaar geleden de laatste adviesaanvraag. Alsof er al die tijd geen strategische plannen zijn geweest. Philips vraagt pas advies als het besluit de grond raakt. Het antwoord op de vraag 'wat gaan we doen' is dan al een gepasseerd station. De adviesaanvraag aan de ondernemingsraad gaat dan alleen nog over 'hoe gaan we het doen' en over de gevolgen van het besluit voor de onderneming.'

De Wet op de ondernemingsraden bestaat dit jaar vijftig jaar. De eerste decennia moesten zowel ondernemers als vakbonden weinig van de OR hebben. De ondernemers zagen de ondernemingsraden als bemoeials, de bonden vonden de OR een oneigenlijke concurrent.

De positieverandering zette zo'n 15 jaar geleden in. Werkgevers zien de OR als nuttige gesprekspartner. De bonden zien de raden nu als partner bij de decentralisatie van CAO-afspraken. Dit betekent dat steeds meer CAO-afspraken per bedrijf of bedrijfsafdeling worden uitgewerkt. De FNV ontdekte bovendien dat landelijk meer dan de helft van de ondernemingsraadsleden FNV-lid is.

Ook de markt ontdekte de OR. Ondernemingsraden hebben recht op scholing en dus schoten de scholingsbureaus als paddestoelen uit de grond. Bij ingewikkelde kwesties kunnen de raden advies inwinnen en dus kwamen er adviesbureaus. De raden worden daardoor mondiger. Ze stappen zelfbewuster en makkelijker naar de Ondernemingskamer.

Jaarlijks worden zo'n tachtig zaken aangespannen waarvan vervolgens de helft wordt geschikt. 'Maar vaak is de dreiging met een rechtszaak al voldoende om de ondernemer inschikkelijker te maken', zegt Bosch.

Een enkel Nederlands bedrijf verandert de omgangsvormen na een fusie. 'Hoogovens had een lange traditie in de goede contacten met bonden en OR. Daar is een breuk opgetreden na de fusie met British Steel. Het fusieproduct Corus heeft duidelijk Angelsaksische opvattingen over medezeggenschap, waarin de tegenstellingen tussen arbeid en kapitaal de boventoon voeren.'

Ook voor buitenlandse ondernemers is de OR inmiddels een factor geworden waarmee rekening moet worden gehouden.

'In Nederland vestigen zich veel buitenlandse hoofdkantoren om fiscale redenen. Die komen soms hardhandig in aanraking met het Nederlandse medezeggenschapsrecht. Als ze bijvoorbeeld alle bezittingen, de activa, overdragen van de ene vennootschap naar de andere', aldus Bosch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden