De omslachtige verkiezing van een nieuwe Italiaanse president: vijf vragen

Vandaag wordt er in Italië een nieuwe president gekozen, al kan het ook zomaar uitlopen tot morgen, gezien de omslachtige stemming. Hoe gaat die precies in zijn werk en heeft de nieuwe president eigenlijk wel iets te zeggen? Vijf vragen over deze verkiezing in Italië.

Pier Luigi Bersani brengt zijn stem uit.Beeld reuters

Hoe belangrijk is de functie van president in Italië eigenlijk?
Het presidentschap geldt in Italië vooral als ceremonieel, maar moet in tijden van crisis niet worden onderschat. Als het rommelt in het land, dan staat de president klaar om de orde te herstellen. Zoals eind 2011, toen Berlusconi vrij onverwacht opstapte en Napolitano binnen een mum van tijd Mario Monti ten tonele toverde als de nieuwe (tijdelijke) premier.

En ook na de verlammende verkiezingen van eind februari was het Napolitano die probeerde de politieke kopstukken nader tot elkaar te brengen. Helaas zonder het gewenste resultaat. Toch leverden de inspanningen van Napolitano - die op veel populariteit kan rekenen onder de Italianen - hem in de media de eretitel 'Koning Giorgio' op.

De 87-jarige oud-communist stond zeven jaar aan het hoofd van het land en had desgewenst een tweede termijn in kunnen gaan (de Italiaanse grondwet stelt dat een president een oneindig aantal termijnen op zich kan nemen), maar Napolitano zag dit niet zitten. Net als zijn voorgangers overigens. De geschiedenis leert dat geen enkele Italiaanse president ooit een tweede termijn is ingegaan.

De nieuwe president staat meteen voor een ferme uitdaging: het vormen van een nieuwe regering. Aangezien de politieke kopstukken er zelf niet uitkomen, moet het nieuwe staatshoofd uitkomst bieden.

De huidige president, Giorgio Napolitano.Beeld reuters

Hoe gaat de stemming in zijn werk?
Meer dan 1.000 politici hebben zich verzameld in het Palazzo Montecitorio, waar de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden zetelt. In een immense stemmingszaal wordt gepoogd een tweederde meerderheid te behalen voor een van de door partijen voorgestelde kandidaten. Elke stemronde kan wel vier, vijf uur in beslag nemen.

Italië-correspondent Rop Soutberg legt op radio 1 uit wat hiervan de oorzaak is: 'De 1000 parlementariërs van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden zitten bil aan bil op bankjes en vervolgens gaan alle duizend mensen één voor één naar beneden. Ze dalen het trapje af en komen dan bij een tunneltje waar een gordijntje voor hangt. Daarachter mogen ze hun stem uitbrengen.'

Mocht de eerste stemronde geen nieuwe president opleveren, dan volgt er een tweede en mogelijk een derde ronde. Als er dan nóg geen president is - we zijn een dag verder - volstaat een nipte meerderheid.

De stemming is meer dan het invullen van louter een stembiljet. Zoals Volkskrant-correspondent Sarah Venema vandaag schrijft in de krant: 'Het kiezen van een president is een onderhandelingsspel, door Italiaanse journalisten ook wel vergeleken met het ruilen van Pokémonkaarten op het schoolplein. Jij mag mijn stem hebben, als je me daar drie 'senatoren voor het leven' voor geeft. Anders houd ik hem lekker zelf.'

Mario Monti dient zijn eerste stem in.Beeld epa
Silvio Berlusconi.Beeld afp
Een groep van duizend parlementariërs heeft zich verzameld in het Palazzo Montecitorio.Beeld afp

Wie neemt de leiding in de stemming?
De winnaar van de parlementsverkiezingen, Pier Luigi Bersani - die het centrumlinkse blok leidt - kan met zijn 497 parlementariërs de meeste invloed uitoefenen. Maar omdat de stemming anoniem verloopt, kan niet gecontroleerd worden of de parlementariërs zich houden aan het advies van hun leider.

Voor de buitenwereld is niet helemaal duidelijk wat dit advies behelst. Wil Bersani dat zijn leden op oud-premiers Giuliano Amato en Massimo D'Alema stemmen, of toch liever op oud-vakbondsleider Franco Marini?

Waarom is er zoveel onduidelijkheid?
Omdat de verkiezing van een nieuwe Italiaanse president een typisch gevalletje van achterkamertjespolitiek is. Van de elf presidenten die de republiek reeds heeft gekend, waren slechts twee presidenten voor de stemming al favoriet, meldt de Italiaanse krant La Repubblica.

Is wel al bekend wie de favorieten zijn?
Een aantal namen circuleren in de media, zoals die van oud-premier en voormalig minister van Buitenlandse Zaken Massimo D'Alema, ex-commissaris van Europa Emma Bolino, ex-premier Giuliano Amato en Romano Prodi, de oud-voorzitter van de Europese Commissie en tevens ex-premier. Maar het is dus sterk de vraag of de nieuwe president hiertussen zit.

Gisterenavond dook er opeens weer een heel andere naam op, die van oud-vakbondsleider en oud-Senaatsvoorzitter Franco Marini (80). Zowel Bersani, Berlusconi en Monti zouden zich achter deze kandidaat scharen, meldden de media.

Maar Matteo Renzi, de burgemeester van Florence en een prominent figuur binnen de partij van Bersani, verzet zich tegen Marini. Hij vindt hem te weinig charismatisch en te katholiek. En zo kunnen we nog wel even doorgaan met het opsommen van kritiekpunten binnen de hevig verdeelde partij.

Wie de nieuwe president van Italië wordt, kan dus zomaar een complete verrassing worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden