De ommekeer nog ver weg

In de troonrede verhaalt koningin Beatrix over het belang van het Atlantisch Genootschap, in het voorjaar veertig jaren jong. De val van de Berlijnse Muur zet twee maanden later de wereld op z'n kop....

Voor het aangezicht van koningin Beatrix en prins Claus zit in de Ridderzaal het demissionaire tweede kabinet-Lubbers, dat door verziekte verhoudingen tussen christen-democraten en de liberalen eerder dat jaar is gevallen over de door de VVD gezochte aanleiding van het reiskostenforfait.

Enkele weken voor de derde dinsdag heeft de kiezer gesproken. De breker betaalt, de VVD verliest andermaal en kan niet meer regeren. CDA en PvdA formeren als Beatrix de Troonrede voorleest.

De NAVO viert het voorjaar van 1989 haar veertigjarig bestaan en heeft nog geen flauw benul van de revolutionaire veranderingen die zich de daaropvolgende winter gaan voltrekken. Beatrix noemt het bondgenootschap onmisbaar en memoreert het gunstige klimaat van de wapenbeheersing waarin oost en west onderhandelen.

Kort na het aantreden van het derde kabinet-Lubbers trotseert ook de CDA/PvdA-coalitie grote veranderingen, nationaal en internationaal. De sociaal-democraten zijn geradicaliseerd na negen jaar harde oppositieretoriek en bijna ongeschikt geraakt om weer te regeren. Als pleister op de wonde wordt er door het nieuwe kabinet aan 'sociale vernieuwing' gedaan en is er vijf miljard beschikbaar voor nieuw beleid. Maar dat geld wordt al na enkele maanden door een economische inzinking gehalveerd naar 2,5 miljard.

Het zijn de jaren waarin PvdA-fractievoorzitter Wöltgens week-in-week-uit op weg naar het sociaal-democratische bewindsliedenoverleg het boodschappenlijstje van zijn fractie gemakshalve maar verliest.

Onverwacht valt dan de Muur. Minister van Defensie Relus ter Beek kondigt een miljardenbezuinigingsoperatie aan. De generaals moeten wennen aan de nieuwe zeden: met pijn leveren zij veel in. Voor de Nederlandse verhoudingen maakt het kabinet de taxatie dat dienstplicht kan worden afgeschaft. Er wordt een beroepsleger opgezet. Nederland moet het oude idee van de verdediging van het eigen grondgebied en een stuk van West-Duitsland, loslaten. De nieuwe situatie vergt vredesmissies in VN-verband. Daartoe wordt een luchtmobiele brigade opgetuigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden