De Ombudsvrouw: Roep duurzaamheid uit tot speerpunt

Lezers willen meer aandacht voor klimaat, milieu en natuur. De redactie kan duurzaamheid tot speerpunt uitroepen, zonder activistisch te zijn.

'Klimaatverandering is de grootste bedreiging van onze tijd, maar het is supermakkelijk om je ogen ervoor te sluiten', valt de lezer met de deur in huis. De grootste dreiging komt volgens de 28-jarige vrouw niet van klimaatontkenners, maar van 'alle mensen die het wel geloven en dondersgoed weten, maar waarvoor het makkelijk is het ook weer even te vergeten.' Ze herkent het mechanisme bij zichzelf. 'Je voelt de urgentie gewoon niet.'

Daarom wil ze dat de krant - háár krant - haar bij de les houdt. Dat gebeurt, vindt ze, te weinig. 'Waarom schrijft de Volkskrant wel dagelijks over Trump, maar zijn de grote klimaatverhalen schaars, of verplaatst naar 'wetenschap'? Klimaat is allang geen wetenschap meer maar politiek, binnenland, buitenland, oorlog, vrede, vluchtelingen - alles!'

Soortgelijke hartekreten komen vaker uit de boezem van lezers. De redactie zou te weinig structurele aandacht hebben voor klimaat, duurzaamheid en natuur. Zo wees een lezer eerder op wat in haar ogen een omissie was in de serie 'Wenken voor het nieuwe kabinet'. Waarom geen prominente aanbevelingen die het klimaat en milieu aangaan?, wilde ze weten. 'GroenLinks en ChristenUnie hebben niet voor niets veel zetels gewonnen.'

Stukken over duurzaamheid

Zulke mails roepen op de redactie zowel geërgerd gezucht als volmondige instemming op. De eerste groep zegt: die verhalen zijn er wel of komen nog (de groene wenken verschijnen eerdaags), er staat alleen geen waarschuwing bij te knipperen dát het over het klimaat gaat. Deels klopt dat wel.

Neem de krant van maandag; met zes verhalen de groenste krant van afgelopen week. Er was een nieuwsartikel over de Amazone, die het onderspit delft in een politiek steekspel. Een briefschrijver bevestigde het opiniestuk 'Vliegen is veel te goedkoop' uit de krant van zaterdag. Economie bracht een stuk over hevige regenval als gevolg van klimaatveranderingen die de burger geld gaan kosten. Verderop stond het profiel van een onderneming die zwarte soldatenvliegen kweekt voor duurzame diervoeding.

Bijlage V bracht een stuk over 'verantwoord modieus zijn' en de 37ste aflevering van de serie Caspar loopt, waarin de auteur een jaar lang door Nederland wandelt en schrijft over dieren, planten en landschap.

De hoofdredactie is bovendien zeer beducht voor activisme, zoals The Guardian dat bijvoorbeeld doet. De Britse krant roept lezers op mee te doen aan de campagne 'Keep it in the ground' (houdt fossiele brandstoffen in de grond). 'We zijn geen wereldverbeteraars', zegt de hoofdredacteur. 'We willen goede journalistiek bedrijven.'

Activisme zal vroeg of laat de journalistieke geloofwaardigheid eroderen. In een alarmistische toon schuilt een gevaar. Telkens roepen dat er brand is terwijl alleen kringeltjes rook aan de horizon verschijnen, kan op den duur tot schouderophalen leiden.

Redacteuren die het volmondig eens zijn met kritische lezers willen evenmin activisme en dagelijkse onheilskoppen op de voorpagina. Ze zien evenwel dat de klimaattrein niet hard genoeg rijdt en vinden dat de krant te weinig urgentie uitstraalt. 'De balans is eerder doorgeschoten naar de andere kant', constateert er een. 'Ik overdrijf misschien een beetje, maar het geluid 'het valt wel mee en als het niet meevalt, dan moeten we de oplossing zoeken in kernenergie, genetische modificatie en nog meer intensieve landbouw' is sterk vertegenwoordigd. Dat is ook een vorm van activisme.' Een ander: 'We stellen teleur, lezers willen meer weten dan we bieden.'

De Groene Revolutie

Er is een voor de hand liggende optie: de redactie kan klimaat, duurzaamheid en natuur tot een speerpunt uitroepen, zónder activistisch te zijn. Andere thema's die de redactie belangrijk vindt, zoals technologie of media, leiden immers ook niet automatisch tot activistische journalistiek.

Trouw probeert dat al een poos en heeft een sterk groen profiel opgebouwd. De krant heeft een aparte redactie voor 'duurzaamheid & groen' en brengt een stroom aan artikelen op de gelijknamige pagina's in de dagelijkse bijlage. Het verschil in kwantiteit is navrant: van zaterdag tot vrijdag had de Volkskrant achttien verhalen over dit thema en Trouw 32.

De Volkskrant had ook geoormerkte groen-pagina's bij Economie, maar deze werden vorig jaar opgeheven, onder andere omdat er soms corvee-achtige stukken op verschenen. Dat gat - versterkt door het vertrek van een gespecialiseerde redacteur die destijds al klaagde dat de krant te weinig aan klimaat deed - was nog niet opgevuld. Vanaf vandaag komt daar verandering in, zeggen leidinggevenden, met de nieuwe serie De Groene Revolutie, waarin duurzame toekomstscenario's kritisch worden belicht.

Hopelijk is de serie een opmaat naar een meer consequente, geïntegreerde en zichtbare benadering van klimaat, duurzaamheid en natuur in de krant. Dat is vooral een kwestie van kiezen. Als klimaat een speerpunt is, worden de problemen en oplossingen vanzelf vaker op prominente plekken belicht. Het zit ook in kleine keuzen. Zo zou de rubricering 'duurzaamheid' op de site tussen andere categorieën als 'sport', 'tech' en 'media' niet misstaan.

In lifestyleverhalen kan duurzaamheid ook een wezenlijker rol spelen. Doorn in het oog van menig lezer is de aandacht voor verre reisbestemmingen in het magazine, waar je alleen naartoe kunt vliegen - de vervuilendste vervoersmodus. Zeker bij korte stedentrips is de milieubelasting onevenredig hoog, morren lezers. 'Het klimaatakkoord maakt duidelijk dat iedereen een steentje moet bijdragen aan het behalen van de milieudoelstellingen', mailde er een, 'dus wat mij betreft ook de Volkskrant.'

Lastig thema

De hoofdredactie is wars van betutteling, maar tussen 'volledig milieuneutraal berichtgeven' en 'niet willen optreden als groene politie' zitten wel een paar schakeringen. De redactie zou bepaalde bestemmingen vaker dichterbij kunnen kiezen en ook tips voor ander vervoer (bus, trein) kunnen vermelden. Een lezer heeft de chef reizen aangeboden het wekelijks uit te zoeken.

Klimaat en duurzaamheid zijn lastige journalistieke thema's, omdat het einde ongewis is. Toekomstscenario's blijken wellicht onheilspellender dan verwacht, innovaties bieden misschien fenomenele oplossingen - of vice versa. Kritische journalistiek is noodzakelijk, urgentie evenzeer.

De 28-jarige lezer van het begin mailt dat zij vooral bij 'nieuwegeneratiesites' verhalen tegenkomt waardoor ze 'de hele week een stuk bewuster' leeft. Ook voor de toekomstbestendigheid van de krant is het raadzaam dat de redactie in al haar haarvaten van de 'groene revolutie' doordrongen raakt.

De Ombudsvrouw behandelt vragen,klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. Reageren? ombudsvrouw@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden