De oerwaarheid van de natuur

David Vann laat de natuur vervaarlijk doorklinken in zijn romans. Op dreiging volgt vaak geweld.

David Vann: Goat Mountain

****


Heinemann; 239 pagina's; euro 19,95.


Op 12 september verschijnt bij de Bezige Bij de gelijknamige Nederlandse vertaling van Thijs van Nimwegen; euro 17,95.


Toen hij een jongen was, ging David Vann elk najaar met zijn vader en andere familieleden jagen op hun eigen land bij Goat Mountain in Noord-Californië. Van tijd tot tijd troffen ze stropers aan, die stiekem op hun grond aan het jagen waren. Vader Vann liet zijn zoon dan naar hen kijken door het vizier van zijn 300 magnum jachtgeweer. Het geweer was geladen en er was slechts een kleine onzorgvuldigheid voor nodig om een tragedie te doen ontstaan.


Aan het begin van zijn nieuwe boek Goat Mountain, dat eind deze week in Nederlandse vertaling verschijnt, beschrijft Vann een dergelijke tragedie. Het is 1978 en de 11-jarige ik-figuur gaat samen met zijn vader, grootvader en familievriend Tom op jacht. Hij heeft een eigen jachtgeweer en heeft al eerder op herten geschoten, maar dit jaar zal hij het dier ook zelf mogen doden en het familieritueel uitvoeren dat daarbij hoort: het van zijn ingewanden ontdoen en een deel van het hart en de lever opeten.


De ik-figuur is gretig. Eigenlijk heeft hij zwaar de pest in over het feit dat er tegenwoordig zo veel minder te jagen valt dan vroeger, toen zijn vader en grootvader in een weekend gemakkelijk tien herten schoten. Hij heeft het gevoel dat hij, na tienduizenden jaren van een jagende mensheid, net 25 jaar te laat is geboren en dat hem zijn 'erfgoed' is afgenomen. 'Iets in mij wilde simpelweg doden, voortdurend en zonder ophouden.'


Wanneer de vier een stroper op hun land aantreffen, haalt de ik-figuur de trekker over. De onbekende man is op slag dood. De drie volwassenen zijn verbijsterd; de ik-figuur accepteert zijn daad als onvermijdelijk. 'Er was geen gedachte. Dat weet ik zeker. Er was alleen mijn eigen natuur, wie ik ben, voorbij het begrip.'


Onmiddellijk ontstaat er onenigheid tussen de mannen over wat te doen: rechtsomkeert maken en doen of er niets is gebeurd, naar de politie gaan en alles vertellen, de man begraven en hopen dat hij nooit wordt gevonden... De ik-figuur wil maar één ding: gewoon verdergaan met de voorgenomen jacht.


'Je hebt de rest van je leven verwoest. Ben je oud genoeg om dat te begrijpen?', houdt zijn vader hem voor. 'En je hebt mijn leven ook verwoest.'


Maar de ik-figuur glimlacht slechts. Hij is trots op zijn perfecte schot en vindt het eigenlijk maar arbitrair dat een hert doden goed is en een mens doden slecht. Eigenlijk heeft hij nog nooit zoiets moois gezien als deze dode man. De drie volwassenen zijn zwakkelingen, die hun oorspronkelijke roeping zijn vergeten.


Dan neemt het verhaal een schijnbaar absurde wending. De vader van de ik-figuur laadt de dode man in zijn pick-up, rijdt ermee naar de vaste overnachtingsplaats en hangt het lichaam aan zijn benen op in een boom. Dat is wat de mannen altijd doen met geschoten herten: zo wordt het vlees malser. Vervolgens gaat iedereen, op het heetst van de dag, een paar uur slapen; daarna wordt de jachtpartij voortgezet alsof er niets is gebeurd.


Aanzwellende dreiging die uiteindelijk culmineert in een bijna orgiastische, gewelddadige climax: het is een rode draad die door heel Vanns werk loopt. Opmerkelijk is dat die dreiging niet alleen wordt opgeroepen door de handelingen van zijn personages, maar ook door de rol die de natuur in zijn werk speelt. Of preciezer: door de manier waarop zijn personages de natuur beleven.


Eerder sprak Vann in de Volkskrant over zijn affiniteit met niet-stedelijke Amerikaanse auteurs als Herman Melville, William Faulkner, Cormac McCarthy en Annie Proulx: schrijvers die het landschap een betekenis geven die samenhangt met de thema's in hun werk. 'Natuur heeft van zichzelf geen enkele betekenis, maar iedere mens die haar betreedt, gééft haar betekenis', zei hij toen. 'Mensen gaan het landschap binnen met het romantische idee puurheid en zuiverheid te vinden, maar ontdekken in plaats daarvan de verschrikkelijke waarheid over zichzelf.'


Bij David Vann is de natuur de spiegel van de geest. De beeldtaal die hij daarbij hanteert, is dermate krachtig, evocatief en onderscheidend, dat hij een zekere cultstatus heeft verworven. De sfeer van authenticiteit die zijn werk ademt, draagt daar ongetwijfeld aan bij.


In de omgang mag Vann dan een vriendelijke man zijn met een goedlachs en open gezicht, hij laat er geen enkele twijfel over bestaan dat de in geweld culminerende obsessies van zijn personages heel dicht bij zijn eigen persoon staan. Vann stamt uit een gewelddadige familie, met een geschiedenis waarin misbruik, een moord en vijf zelfmoorden voorkomen. Hij is een auteur die dankzij het schrijverschap aan zijn obsessies heeft kunnen ontsnappen.


Zijn fictiedebuut - de bundel Legend of a Suicide (Legende van een zelfmoord) - en zijn eerste roman Caribou Island zijn geïnspireerd op de theatrale zelfmoord van zijn vader, die zichzelf door het hoofd schoot terwijl hij Vanns moeder aan de telefoon had. De gewelddadige roman Dirt (Aarde) vindt zijn oorsprong in de extreem moeilijke relatie die Vann had met zijn moeder.


In al deze boeken heeft de natuur bijna het karakter van een personage. In A Mile Down is er de voortdurende dreiging van de zee en een spectaculaire storm die een einde maakt aan Vanns droom aan boord van zijn eigen schip de kost te verdienen als docent creative writing; en bijna aan zijn leven. De ongenaakbare, omineuze woestheid van de Alaskaanse natuur doordrenkt zowel Legend of a Suicide als Caribou Island, zodat in het eerste boek zelfs een partijtje vissen door vader en zoon een navrant karakter krijgt: 'De heilbotten lagen plat, als grijs-groene honden op het witte scheepsdek, hun bruine ogen keken hoopvol naar me op tot ik ze een klap met een hamer gaf.'


Naar verluidt is Goat Mountain het laatste boek waarin Vann rechtstreeks teruggrijpt op familie-ervaringen. Maar het lijkt onaannemelijk dat zijn werk van karakter zal veranderen. De thematiek van getourmenteerde personages die onzachtzinnig worden geconfronteerd met obsessies waarvan ze zich niet bewust waren - een confrontatie die wordt opgeroepen door de oerwaarheden die ze in de natuur denken te vinden - zit diep verankerd in zijn schrijvers-dna.


Naarmate Goat Mountain vordert, wordt duidelijk dat de ik-figuur steeds meer verstrikt raakt in een persoonlijke mythe waarmee hij de werkelijkheid interpreteert. Hij duidt de gebeurtenissen in bijbelse termen, maar dan wel via een zeer eigenzinnige visie op dat boek. 'De Bijbel gaat over ons gevecht met God', meent hij. 'Jezus is onze erkenning van de demon binnen in ons.' En: 'We drinken het bloed van Christus om weer dieren te worden, om kelen open te rijten en bloed te drinken, te baden in het bloed, vlees te verslinden, ons te herinneren wie we zijn'.


Wanneer de ik-figuur zijn hert heeft geschoten en met de kop en het gewei van het dier naar het kamp sjouwt, ontstaat het delirische beeld van een gecorrumpeerde Christus die zijn kruis met zich meezeult, tegen de achtergrond van een Calvarieberg die Goat Mountain heet.


Net als in Vanns andere boeken is het in Goat Mountain duidelijk dat de steeds verder oplopende spanningen en de steeds monomanere verdwazing van de hoofdpersoon wel moeten eindigen in een gewelddadige climax.


Als het stof is neergedwarreld, resteert slecht het landschap.


WRITER IN RESIDENCE

David Vann (Adak, Alaska, 1966) verblijft van 6 augustus tot 19 september 2013 op uitnodiging van het Letterenfonds en het Amsterdams Fonds voor de Kunst als writer in residence in Amsterdam. In het Spui-appartement boven Athenaeum Boekhandel zal Vann werken aan een nieuwe roman en aan de hertaling van het oud-Engelse epische gedicht Beowulf. Op zaterdag 14 september treedt hij op tijdens het literatuurfestival Read My World in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden