De obligatiemarkt staat in brand, en de nooduitgang is te klein

Het werd de taper tantrum ('afbouwschok') genoemd: de paniek die in 2013 ontstond toen de Fed, de Amerikaanse centrale banken, voor het eerst aankondigde het opkoopprogramma van schuldpapier te gaan afbouwen. Miljarden dollars stroomden van de ene op de andere dag terug uit de opkomende markten naar de VS in de verwachting van een hogere rente.

De koersen van de Indiase roepie, Indonesische roepia, Braziliaanse real, Zuid-Afrikaanse rand en Turkse lira kelderden. Centrale banken in die landen waren gedwongen rentes te verhogen, de koers van de eigen munt te steunen via interventies, en kapitaalcontroles in te stellen waarbij paal en perk werd gesteld aan het omwisselen van eigen valuta voor dollars, euro's en yens.

Nu wacht de financiële markt een 'taper tantrum van epische proporties', zo waarschuwen analisten. De centrale banken willen wereldwijd 13 duizend miljard dollar (11,5 biljoen euro) aan opgekochte obligaties (vooral staatsobligaties maar ook hypotheek- en bedrijfsobligaties en aandelen) in de markt terugzetten. In sommige gevallen zal 20 tot 30 procent van de staatsschuld van het eigen land worden verkocht.

Met het opkopen hebben ze destijds de kastanjes uit het vuur gehaald voor de regeringen na de kredietcrisis. De rente is tot een extreem laag niveau teruggebracht, waardoor de crisis niet heeft geleid tot dezelfde grootschalige krimp en massawerkloosheid als in de jaren dertig. Nu de groei aantrekt en de arbeidsmarkt krapper wordt, moet het een keer worden teruggedraaid.

Niemand weet wat er gebeurt als de grootste opkoper van de laatste tien jaar ineens de grootste verkoper wordt. Zelfs als dat geleidelijk gebeurt, dreigt een paniekgolf te ontstaan waardoor iedereen van zijn obligaties af wil en er geen koper meer is te vinden.

De obligatiemarkt verandert in een in brand staand megatheater met een te kleine nooduitgang. De zwaksten worden bij de uitgang vertrapt. Iedereen vlucht uit riskante markten naar veilige landen. Opkomende landen dreigen in een enorme recessie te geraken.

In Europa zullen de rentes in Spanje en Italië exploderen van 2 naar 6 of 7 procent zoals in 2011, waardoor de eurocrisis in alle hevigheid terug is. Het zijn niet alleen analisten die een dergelijk horrorscenario vrezen. De Bank of England waarschuwde onlangs dat hierdoor een nieuwe crisis kan ontstaan.

De lage rente op obligaties heeft bedrijven en woningbouwfinanciers verlokt goedkoop te lenen. Het aandeel bedrijfsobligaties in de Europese bedrijfsfinanciering is verdubbeld van 6 naar 12 procent. Bij een wekelijkse uitstroom van 1 procent zullen bedrijfsobligaties binnen drie weken onverkoopbaar zijn en zal de financiële stabiliteit in gevaar komen, aldus de Bank of England. Het medicijn is net zo erg, zo niet erger dan de kwaal.

Als taper tantrum onwenselijk is, zullen de centrale banken onder het mom van vestzak-broekzak 13 biljoen dollar moeten kwijtschelden.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden