De Obama's, culturele omnivoren

Ze gebruiken kunst om hun imago te onderstrepen. En om te laten zien dat die meer kan zijn dan een witte westerse monocultuur. Maar boven alles zijn de president van de Verenigde Staten en zijn vrouw (pop)cultuurverslaafd. Wat is hun smaak?

Beeld Gillian Laub

De president is verslaafd - het zal bijna geen Amerikaan ontgaan zijn. Barack Obama is hooked, net als miljoenen anderen, maar hij is zelfs zo verslingerd aan zijn wekelijkse dosis dat hij niet kon of wilde wachten. En - iedere schaamte voorbij - om een vervroegde levering bedelde: can I pleeease have it now? Zo althans brachten de makers van Game of Thrones het afgelopen week met graagte naar buiten: Obama had zich groot fan van hun draken-en-zwaardensage verklaard en gevraagd of hij de afleveringen van het nieuwe seizoen al voor uitzending kon bekijken. En 'omdat je de commander in chief nu eenmaal niets weigert' (of omdat het breed kunnen uitventen van presidentiële goedkeuring de serie natuurlijk geen verkeerd doet) hebben ze het Witte Huis voorkennis gegeven. En dus wisten de Obama's al of Jon Snow wérkelijk dood was of niet. Als enigen, buiten de cast; de rest van de wereld moest tot maandagochtend 3 uur Nederlandse tijd wachten. Was het een moment van zwakte, dat verzoek van Obama? En kregen we daardoor een uniek inkijkje in zijn (pop)culturele smaak?

Beeld AP

De smaak van de Obama's ligt op straat

Dat eerste misschien wel. Dat laatste zeker niet. Over de televisiegewoonten van Potus en Flotus - de President of The United States en de First Lady of The United States - kom je makkelijker iets te weten dan over die van je bovenbuurman. Dat beiden fervent volger van tv-series zijn, dat zij ontspant bij de sitcom Black-ish, en hij tot rust komt bij de bloederige ziekenhuisserie The Knick. Of wat ze boven de eettafel hebben hangen (een zonnig abstract werkje van Alma Thomas, uit 1966). Of welke muziek er in The Oval Office op repeat staat (Al Green of Aretha Franklin is een veilige gok). Welk boek er bij his excellency op het nachtkastje ligt (Purity van Jonathan Franzen, boven op de Bijbel). Op welke muziek Michelle haar Pilatus-oefeningen doet (Beyoncé).

De smaak van de Obama's ligt op straat. Of preciezer: ze is vastgelegd in tv-interviews en gesprekken met tijdschriften als Rolling Stone, Entertainment Weekly of Vanity Fair. Obama doet niet zo geheimzinnig over zijn culturele voorkeuren. Nooit gedaan ook. In het begin niet, toen hij als senator in 2008 een gooi deed naar het hoogste ambt (Favoriete filmpresident? De laconieke Jeff Bridges in The Contender. Playlist op de iPod? Even divers als zijn beoogde electoraat: van Jay Z tot Bob Dylan, van Arcade Fire tot Charlie Parker). Later, tijdens zijn herverkiezing in 2012, ook niet (Homeland). Tegenkandidaat Mitt Romney weigerde vragen over zijn culturele liefhebberijen te beantwoorden; we weten hoe dat is afgelopen.

En de laatste tijd, nu Amerika's First Couple bijna vertrekt uit het Witte Huis, is die openheid alleen maar toegenomen. Vanwaar die opmerkelijke openhartigheid?

De Obama's zijn culturele omnivoren. Barack is een boekenvreter, Michelle is een frequent theaterbezoeker, beiden - zoveel is duidelijk - houden van (pop)muziek. Ze stelden het Witte Huis weer open voor kunst en kunstenaars; organiseren concerten die op televisie worden uitgezonden en initiëren avonden met muziek, poëzie of spoken word. Alletwee zijn ze bovendien van een generatie die er geen kwaad in ziet hun persoonlijke liefde te delen. Sterker, als eerste president van het sociale-mediatijdperk weet Obama dat delen tot zijn voordeel kan strekken.

Want wat de Obama's delen is behalve persoonlijk natuurlijk ook politiek; het helpt bij de waarderingscijfers. Obama's Spotify-list (39 nummers, vorig jaar zomer 'vrijgegeven') is met een zwaartepunt in klassieke soul en jazz gefocust genoeg om geloofwaardig te zijn, en breed genoeg (met ook rock, funk, blues, country, hiphop en R&B) om niemand echt voor het hoofd te stoten. Noemt de president zijn favoriete boek of film, dan is dat geen persoonlijke ontdekking maar reeds een publiekslieveling.

De president van de VS zet cultuur in om zijn imago te onderstrepen: dat van een man van zijn tijd, die weet wat er speelt, maar niet verheven is boven het (enigszins ontwikkelde) volk. Sophisticated én streetwise. Het is het imago van de coole president. De man die graag tegen professionele grappenmakers en rappers aanleunt. Zijn favoriete nummer van 2015? How Much A Dollar Cost van de gevierde Kendrick Lamar.

Met hun openheid dienen de Obama's ook een ander doel: het benadrukken van de etnische diversiteit in de Amerikaanse cultuur. Of het nu gaat om hun persoonlijke muzieksmaak, de kunstwerken die ze thuis hebben, de theaterstukken die Michelle bezoekt of de kunstenaars die ze uitnodigen op het Witte Huis - steevast laten de Obama's zien dat kunst zo veel meer kan zijn dan een witte westerse monocultuur.

Wat authentiek persoonlijk is, wat politiek ingegeven en wat programmatisch? Bij de Obama's is het vaak lastig te onderscheiden. Slim werk van hun adviseurs? Misschien. Maar kijk eens hoe Michelle Obama in de tv-show van Ellen Degeneres met ongelooflijke schwung behoorlijk geloofwaardig staat te dansen op Break it down! van Bruno Mars 3, haar 'favoriete song van 2015', om Amerikanen bewust te maken van het belang van bewegen - soms vallen die drie drijfveren simpelweg samen.

En Game of Thrones? Dat vinden ze gewoon onweerstaanbaar.

Beyoncé en Bruno Mars. Beeld REUTERS

Films

Beste film van 2015 aldus Barack: The Martian, spannende, humoristische sciencefictionfilm over de beslommeringen van Mark Whatney (Matt Damon) op de planeet Mars. Beste film van 2015 volgens Michelle: Pixar-hit Inside Out. Animatiefilm over de chaos in het brein van een 11-jarig meisje. Tot Barack Obama's all-time favorites behoren The Godfather I en II, Lawrence of Arabia en Casablanca.

The Martian. Beeld AP
Inside Out. Beeld AP

Boeken

Foutje van de kersverse president: in 2008 werd Obama op het vliegveld van Montana gefotografeerd met The Post-American World van Fareed Zakaria in de hand; de duim tussen de bladzijden waar hij was gebleven. Betrapt! Een moslim die het einde van Amerika propageert, maakten conservatieve tegenstanders op internet er meteen van. Sindsdien wordt de bekendmaking van Baracks leesgewoonten strakker geregisseerd. Elk jaar in december gaat de president met zijn dochters naar een onafhankelijke boekwinkel in Washington, waar hij groot inslaat - een deel van de titels wordt na afloop openbaar.

Ook traditie: de publicatie van de presidentiële vakantielijst. Naar Hawaii gingen in december Purity van Jonathan Franzen (over klokkenluiders gemodelleerd naar Edward Snowden en Julian Assange), Richard Prices detective The Whites en een biografie over de vliegeniers-broers Wilbur en Orville Wright van David McCullough mee. Beste boek van 2015 volgens Obama: Fates and Furies van Lauren Groff, een verhaal dat een huwelijk van twee kanten vertelt.

Favoriete comedians

Richard Pryor, Dick Gregory, Louis C.K. en Jerry Seinfeld.

Muziek

En toen was er die traan. Toen Aretha Franklin, 74 jaar oud, totaal onverwacht op het podium van de jaarlijkse Kennedy Center Honors in Washington klom, om daar zangeres Carole King met diens (You Make Me Feel Like A) Natural Woman te eren. Nog voor het eind van het eerste couplet rolde er een traan over de presidentiële wang. The cool cat wept!, riep King uit. Obama was niet te beroerd in The New Yorker verantwoording af te leggen. 'Niemand', schreef hij in een reactie, 'belichaamt zo volledig de band tussen de Afro-Amerikaanse spiritual, de blues, r&b en rock 'n' roll - de wijze waarop ontbering en verdriet worden omgezet in iets vol schoonheid, vitaliteit en hoop. Wanneer Aretha zingt, welt Amerikaanse geschiedenis op. Daarom kan ze me, als ze achter een piano gaat zitten en A Natural Woman zingt, tot tranen roeren; op dezelfde manier als Ray Charles' versie van America the Beautiful, dat voor mij het meest vaderlandslievende muziekstuk ooit opgevoerd is. Omdat het de volheid van de Amerikaanse ervaring vangt, de blik van de bodem net zo goed als die van de top, het goede en het slechte, en de mogelijkheid van verbinding, verzoening, verheffing.'

Aretha Franklin.

Beeldende kunst

Ze wonen er niet lang meer, maar dat belette de Obama's niet om vorig jaar nog een aantal kamers van het Witte Huis te restylen. En: van nieuwe schilderijen te voorzien. Het Witte Huis heeft een permanente kunstcollectie van zo'n vijfhonderd schilderijen: veel landschappen en portretten van oud-presidenten. Daarnaast hebben de bewoners het voorrecht om uit Amerikaanse musea kunstwerken te lenen voor zowel hun werk- als privévertrekken. De Obama's leggen daarbij een modernere en eigenzinniger smaak dan hun voorgangers aan de dag. Abstracter vooral; in het Witte Huis hangen onder meer twee Rothko's, werk van Jasper Johns, Ed Ruscha, Josef Albers en Sam Francis. De selectie van de Obama's is nadrukkelijk ook etnisch diverser, met werk van Afro-Amerikaanse (Glenn Ligon, Alma Thomas en William H. Johnson) en indiaanse kunstenaars (Leon Polk Smith, Jeri Redcorn). Bij de restyling vorig jaar werden twee portretten van presidentsvrouwen van de muur gehaald. En vervangen door een woeste Rauschenberg en een grote spiegel.

Een van de Rothko's van de Obama's.
Alma Thomas: Watusi (Hard Edge), 1964. Beeld Polaris/Hollandse Hoogte

Theater

De president wordt weinig in het theater gezien zolang hij er geen toespraak moet houden of fondsen moet werven. Maar Michelle is een liefhebber. Broadway-producties hebben haar voorkeur, en dan niet per se de voor de hand liggende hits. De First Lady bezoekt vooral theaterstukken en musicals met een voornamelijk Afro-Amerikaanse cast, die direct of zijdelings rassenkwesties aankaarten. Haar dochters gaan vaak mee. Gershwins Porgy en Bess is natuurlijk een favoriet. Verder ging ze naar musicals als Memphis (over de begindagen van rock 'n' roll en de relatie tussen een zwarte zanger en een blanke dj) en Fela! (een politiek getinte musical over muzikant en activist Fela Kuti), en het toneelstuk Joe Turner's Come and Gone 10 (over Afro-Amerikanen in Pittsburgh die een leven proberen op te bouwen na de zwarte volksverhuizing naar het Noorden).

Uitzondering op Baracks bescheiden theaterbezoek is Hamilton, een hiphop-musical over de founding fathers, veelal gespeeld door zwarte acteurs, die momenteel alle Broadway-records breekt. Obama zag hem minstens twee keer.

Beeld FilmMagic
Hamilton. Beeld AP

Tv-shows

De president is volgens vrienden grootverbruiker van Amerikaanse tv-series van het slag: waarheidsgetrouw, historisch, politiek, duister, diep. Obama bekende meerdere keren House of Cards, de serie over disfunctioneel Washington, met Kevin Spacey als president/moordenaar Frank Underwood, op de voet te volgen: 'Ik wou dat het er hier zo hardvochtig efficiënt aan toe ging.' Andere favorieten: Boardwalk Empire, Breaking Bad, Homeland, Game of Thrones, Downtown Abbey, The Wire. Met het hele gezin werd of wordt gekeken naar tv-komedies als Modern Family en Parks and Recreation (Michelle is verklaard Amy Poehler-fan).

Beeld Kevork Djansezian/Invision/AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.