De 'nullijn': een handige crisismaatregel

Ook de 'nullijn' staat op de agenda van het Catshuis. Het bevriezen van de ruim 2 miljoen uitkeringen en lonen die de overheid financiert, blijkt een serieuze optie.

Als minister van Binnenlandse Zaken is Liesbeth Spies verantwoordelijk voor veel ambtenaren. Foto ANP

Het gaat om de salarissen van alle ambtenaren plus semi-ambtenaren in zorg en welzijn, en zelfstandige bestuursorganen zoals het UWV. De overheid kan als werkgever beslissen om deze lonen op hetzelfde niveau te houden. Bij crisis en recessie komt het bevriezen van ambtenarensalarissen vaak als serieuze optie in beeld.

Nederland heeft naar internationale maatstaven een ambtenarenapparaat van normale grootte. In de publieke sector als geheel werken bijna een miljoen mensen, ruim 11 procent van alle werknemers. Samen verdienen die rond de 50 miljard euro.

Bij rijk, gemeenten, provincies en waterschappen zijn rond de 325 duizend voltijds arbeidsplaatsen (fte's), waar 18,5 miljard aan salaris naartoe gaat. Bij politie, justitie en defensie zijn 135 duizend fte's en in het onderwijs ruim een half miljoen. Als gesproken wordt over de nullijn, dan denkt het kabinet ook aan het voltallige onderwijspersoneel. Normaliter worden de 1,5 miljoen werknemers in de zorg niet tot de overheid gerekend, maar de onderhandelaars willen de loonontwikkeling ook stopzetten bij de semi-ambtenaren.

Voor de ambtenaren is dit een flinke domper. Bij de bevriezing van de lonen krijgen ambtenaren tijdelijk geen salarisverhoging en worden de salarissen ook niet meer gecorrigeerd voor inflatie. Voor ambtenaren betekent een nullijn een achteruitgang van hun koopkracht. Ze kunnen zich immers niet aan de inflatie onttrekken. Bovendien krijgen ambtenaren net zo hard als iedere andere werknemer te maken met inkomensbeperkende maatregelen of belastingverhogingen waartoe het kabinet uit bezuinigingsoverwegingen zal besluiten.

Solidariteit
Wettelijk staat het kabinet weinig tot niets in de weg om de salarissen van 'hun' werknemers te bevriezen of zelfs naar beneden te brengen, alle vakbondsacties ten spijt. Om de boodschap te verkopen zal het kabinet een beroep doen op ambtelijke gevoelens van solidariteit ten tijde van crisis. De loyaliteit van ambtenaren aan de publieke zaak is over het algemeen groot.

De gedoogcoalitie boekte een bezuiniging van bijna 900 miljoen euro in bij het op nul zetten van de ambtenarensalarissen voor één jaar. Bij de nu lopende tussenformatie zou een bedrag van 2,5 miljard euro aan 'nullijnbesparingen' circuleren over twee jaar. Als ook de lonen van alle semi-ambtenaren worden bevroren, wordt dit bedrag nog groter.

Meer over