Column

De Nobelprijs die win je niet, die krijg je

Beweringen & Bewijzen

Je leest het in alle kranten, maar de Nobelprijs die win je niet. Die krijg je. De Nobelprijs is geen wedstrijd met een winnaar aan het eind. Wetenschap is soms een wedloop, maar geen wedstrijd waarbij tegenstanders moeten worden verslagen. Nog een verschil: bij een wedstrijd heb je deelnemers die van elkaar willen winnen. De deelnemers aan de Nobelprijs weten vaak niet eens dat zij meedoen.

Bob Dylan wordt onterecht arrogantie verweten, vanwege zijn zwijgen over de toekenning van de Nobelprijs. Beeld afp

Ook in de literatuur is er nauwelijks sprake van de winnaar of van de beste. Over de sprinter Usain Bolt bestaat geen twijfel. Hij is de winnaar, want de klok wees hem aan als snelste. Maar is die schrijver de winnaar, die de meeste boeken verkoopt? In dat geval zou het Nobelcomité voor een eenvoudige taak staan: tellen maar. Jammer voor Michel van Egmond, de auteur van de boeken over Gijp, maar zo werkt het niet. Vaak gaan literaire prijzen naar een boek dat nauwelijks heeft verkocht. In veel gevallen kan zelfs de toekenning van een prijs daar geen verandering in brengen.

De Nobelprijs is een onderscheiding. En die krijg je. Een onderscheiding kun je ook weigeren. Dat kan niet bij een wedstrijd die je hebt gewonnen. Het zou bespottelijk zijn wanneer Ajax de 2-0-zege op Heracles zou weigeren en aan de KNVB zou teruggeven. Jean-Paul Sartre heeft in 1964 de Nobelprijs geweigerd. Hij had een brief naar het Comité geschreven dat hij hem niet wilde hebben, maar die schijnt te laat te zijn aangekomen. Domme pech en zo kreeg hij hem toch. Sartre was ten prooi gevallen aan de strijd tussen de existentialisten en de structuralisten. De laatsten beweerden dat Sartre zijn eigen principes zou schenden wanneer hij de prijs accepteerde, want dan zou hij heulen met de macht die hij zo verafschuwde. Dus liet de bedenker van het aforisme 'de hel, dat zijn de anderen' zich niet kennen en stuurde hij zijn afwijzingsbrief naar Stockholm.

Maar volgens een toenmalig lid van het Nobelcomité, Lars Gyllensten, heeft Sartre elf jaar later geïnformeerd of hij de prijs alsnog zou kunnen krijgen. Kennelijk had de oude filosoof spijt of had hij het geld nodig voor zijn maoïstische drukkerijtje.

Het verschil tussen winnen en krijgen, maakt ook duidelijk waarom Bob Dylan onterecht arrogantie wordt verweten, vanwege zijn zwijgen over de toekenning van de prijs. Dylan heeft nergens om gevraagd en hij heeft ook aan geen enkele competitie meegedaan. Vermoedelijk heeft hij geen zin in het gedoe, dat hem wordt opgedrongen. Zijn goed recht.

Waarschijnlijk is Dylan meer existentialist dan Sartre ooit is geweest. Niet Dylan is arrogant, maar Per Wästberg, die zich als lid van het Nobelcomité beklaagde over de zanger, kent zijn plaats niet. Afwachten, mijnheer Wästberg, met uw hoed in de hand. Neemt u maar gerust van mij aan dat Dylan het voor die paar rotcenten niet hoeft te doen. Een arme wetenschapper zal misschien buigen voor uw prijzengeld dat met de verkoop van dynamiet bijeen is gescharreld, maar Bob haalt daar zijn schouders over op.

Prudhomme was in 1901 de eerste schrijver die de Nobelprijs voor de literatuur kreeg. Geen Nederlandse schrijver heeft hem ooit ontvangen, hoewel dat wel is gebeurd in kleinere taalgebieden. Voor de Zweedse en Noorse Academie blinken Nederlandse schrijvers niet uit door heldhaftigheid en misschien komt dat door Nooit meer slapen van Willem Frederik Hermans. Over dat boek zei Petter Aaslestad, adviseur van het Comité: 'De hoofdfiguur is een onhandige figuur, die onvoorbereid aan zijn tocht door Finnmarken begint. Voor Scandinaviërs is zo iemand een sukkel, die geen enkele relatie heeft met de natuur. Een echte Nederlander. Elk jaar dondert hier wel een toerist van de rotsen en dat is heel vaak een Nederlander.'

Overigens is Ben Feringa, die dit jaar de Nobelprijs kreeg, al een beetje door Hermans voorspeld in zijn roman Onder Professoren. Hoofdpersoon Roef Dingelam is, net als Feringa, hoogleraar in de scheikunde aan de universiteit van Groningen. Maar waar Feringa zijn prijs kreeg voor machientjes in de nanotechnologie, kreeg Dingelam hem voor een stof die niet alleen de was witter wast, maar die ook de seksuele drift verhoogt bij bejaarde mannen. Een soort viagra avant la lettre, tevens te gebruiken in Omo.

Onder Professoren eindigt met een nawoord van prof. dr. B.J.O. Zomerplaag uit Paterswolde, toevallig ook de woonplaats van prof. B. L. Feringa. Maar Feringa heeft geweldige studenten en dat kon Dingelam niet zeggen. Er is dus nog hoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.