De nobele paradox van de pc

Werkgevers, opgelet! Die dure, slimme apparaten op de bureaus van uw werknemers maken hen niet per se productiever. Dienstverlenende bedrijven die in 2002 meer dan gemiddeld hebben geïnvesteerd in automatisering zijn daar niets mee opgeschoten, heeft Berenschot vastgesteld....

Peter van Ammelrooy

Daarmee haalt de econoom Robert Solow na dik twintig jaar alsnog zijn gelijk. Deze Nobelprijs-winnaar merkte op dat je computers overal in de statistieken terugzag - 'behalve in de productiviteitscijfers'.

Noem het de pc-paradox.

De ICT-branche heeft de mond vol van 'grotere efficiency', 'stroomlijning' en 'verhoging van de productiviteit'. Aan cijfers die dat staven is nooit een gebrek. Maar kloppen ze ook?

Solows vakgenoot Robert Gordon maakte twee jaar geleden gehakt van de indrukwekkende productiviteitsgroei die de Verenigde Staten in de jaren negentig te zien gaven. Die groei deed zich niet over de gehele breedte voor, maar slechts in één tak: de computerindustrie.

De groei daar was flink, erkent Gordon. Vanaf 1996 ging de curve met zelfs 42 procent omhoog. Maar de IBM's, Microsofts en Dells vormen nog geen 1,5 procent van de totale Amerikaanse industrie. Voor andere sectoren was de gemiddelde stijging veel en veel bescheidener: plus 1 procent. In sommige sectoren was zelfs sprake van een afnemende productiviteit, ondanks de intrede van de computer.

Automatisering, leert Duits onderzoek, is vooral heilzaam bij grootschalige serieproductie. Vandaar dat de bouwers van computers en andere hardware zo goed boerden. De pc is een eenvoudig product - chipfabricage even daargelaten - waar in de jaren negentig een enorme vraag naar was. Door sterke automatisering kon de productie flink worden geoptimaliseerd. De pc hielp dus vooral de pc.

Een andere jammerklacht over automatisering - en dan vooral in de dienstverlening - is dat het meestal de klant is die zich moet aanpassen aan de computer in plaats van andersom. De computerbranche verzwijgt liever dat de klant zijn organisatie ook zal moeten omgooien, willen de rooskleurige verwachtingen bewaarheid worden. In een recente peiling van Ernst & Young stellen bedrijven dat de ICT-leverancier zelden een reëel beeld schetsen van wat hun producten opleveren.

Wat werkt dan wél? Meer geld steken in opleiding en scholing, adviseert Berenschot, om daarmee de bedrijven met een nieuwe paradox op te zadelen. Want àls werkgevers de laatste jaren hun werknemers al op cursus stuurden, was dat toch vooral om hen efficiënter te leren omgaan met . . . de computer.

Aan de oplossing van díe paradox valt misschien wel een mooie Nobelprijs te verdienen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden