De nieuwe vastentijd duurt maar één dag

'Sap kun je kauwen.' Wie sap lepelt met op de achtergrond een rustgevend muziekje, die doet aan eetmeditatie. Voor het traditionele vasten - de veertig dagen tussen aswoensdag en paaszaterdag - gunt amper nog iemand zich de tijd....

Dauwtrappen is een mooi begin voor een vastendag. Niet dat stadse geschuifel, maar de voeten tot kniehoogte optrekken en dan stevig neerzetten in het bedauwde gras. 'Via de reflexpunten op je voetzolen stimuleer je al je inwendige organen tot reiniging', legt Marijke Bugter (38) uit. Ze is ex-verpleegster, en nu als natuurgeneeskundige begeleidster van vastenkuren.

Tegenover het Amsterdams Centraal Station, op de vierde verdieping van een monumentaal gebouw met de naam Oibibio (reclameleuze: 'Oibibio en de Kunst van het Zijn'), is geen gras. Daar moeten we het doen met koude voetbaden en matjes van grote houten kralen die al rollend de voetzool masseren.

Inwendige reiniging, daar ging het deze week om. Voor Pasen schoon. Veertig dagen vasten is alleen nog weggelegd voor een enkele kloosterling; modern vasten duurt een dag of een week. 'Sapvastendag' heet het in Oibibio. Honderdveertig gulden, all in. Elke twee uur een glas versgeperst sap, 's morgens van vruchten, 's middags van groente. Zweten in de sauna, ontspanningsoefeningen en massage.

Maandagochtend tien uur: vijf vrouwen en twee mannen nemen in een kring plaats op yogamatten. Gemiddelde leeftijd: in de veertig. We knikken elkaar beleefd toe en noemen onze voornaam, op verzoek van leidster Bugter (lang haar in een staartje, wit T-shirt, wijde broek met blauw-witte batikmotieven.) Tot vanmiddag half vijf gelden wij als een groep.

De gespierde billen van Mercurius, god van de handel, prijken voor het raam van de doucheruimte. De Romeinse god bekroont in zijn atletische naaktheid de gevel van het voormalige handelsgebouw dat Ronald-Jan Heijn een paar jaar geleden kocht om er een spiritueel centrum te beginnen.

De oude Romeinen deden niet aan vasten, die hadden het te druk met het veroveren van de wereld. De Essenen wel, rond het begin van de jaartelling. Volgens de geschiedschrijver Flavius Josephus hield deze vredelievende, vrome sekte in de buurt van de Dode Zee zich bezig met esoterische wetenschap aangaande engelen en toekomstvoorspelling. Hun leefwijze doet denken aan die van de oudste christelijke gemeente.

In alle religies geldt het vasten als middel om tot 'verlichting' te komen. Christus vastte veertig dagen in de woestijn, de grondleggers van andere wereldgodsdiensten deden iets vergelijkbaars. Veertig dagen zonder voedsel is ongeveer het maximum dat een mens kan verdragen.

De religieuze kant van het vasten speelt daar achter de stenen billen van de god Mercurius geen rol. De conversatie in het groepje 'sapvasters' beperkt zich tot opmerkingen over de kwaliteit van de twee masseurs en het gemis van een kopje koffie. Na een laatste glas groentesap gaan wij om half vijf ieder ons weegs. Schoon, uitgerust en zonder honger. Vanavond alleen groentesoep, is het advies. En niet verbaasd zijn als je hoofdpijn krijgt want de hersenen reageren snel op de afvalstoffen die na zo'n dag in het bloed komen en het gaat vanzelf over. Natuurgeneeskundige - vierjarige opleiding, diploma niet door de staat erkend - Esther Bakker (28) spoort ons aan de innerlijke rust die we nu hebben, vast te houden in het verkeersgewoel buiten. 'Denk aan de binnenkant van de aarde. Daar is het warm en geel en oranje.'

Robert Linschoten (67), arts voor natuurgeneeskunde in Utrecht, begon elf jaar geleden met het organiseren van vastenkuren. Nu opereren er wel veertig 'deskundigen' op die markt. Over hun kwaliteiten wil hij geen oordeel geven. Hij wisselt alleen ervaringen uit met de enige andere arts op dit terrein, Hans Waning (47). Die heeft in Leiden een praktijk waar mensen op consult komen om hun kwalen zo mogelijk te laten genezen op 'natuurlijke' wijze. Vasten speelt daarbij een belangrijke rol. Chirurgie en moderne medicijnen wijst hij niet af. 'Ik probeer het eerst op een natuurlijke manier te doen. Als dat niet lukt, moet er gesneden worden.' Op grond van de vragen die hem gesteld worden, heeft hij een goed leesbaar boek geschreven: Alles over vasten. Reinigen tot in je kern. (Ankh Hermes).

Waning organiseert in het voor- en najaar in de oude volksabdij in Ossendrecht (bij Bergen op Zoom) vastenweken voor mensen die 'in principe gezond zijn'. Kosten: 695 gulden. Ongeveer twintig deelnemers per keer, variërend in leeftijd van dertig tot tachtig, maar meestal tussen de veertig en vijftig jaar. Tweederde is alleenstaand ('die hebben meer tijd') en er zijn altijd meer vrouwen die vasten dan mannen. Het aantal mannen stijgt de laatste jaren, maar komt gemiddeld niet boven de dertig procent. Hetzelfde profiel tekent zich af onder de clientèle van Linschoten: een hoog opgeleide veertiger of vijftiger, werkzaam in onderwijs, gezondheidszorg, maatschappelijk werk of advocatuur, meestal vrouw.

Moe van het maatschappelijk engagement en daarom toe aan inkeer?

'Dat dacht ik ook toen ik tien jaar geleden met die kuren begon', zegt Waning. 'Maar de groep is toch gevarieerder. Onder de mannen zijn nogal wat overwerkte managers. En niet iedereen is hoog opgeleid. Ik heb er wel eens een taxi-chauffeur bij. Ook Jehova-getuigen en traditionele christenen, die vaak afwijzend tegenover medicijnen staan en het vasten uit de bijbel kennen, melden zich.'

Robert Linschoten treffen we in de zonovergoten serre van een Noordlimburgs hotel waar hij deze week een vastenkuur leidt. Een tanige man met wit haar en brosse, gekleed in spijkerbroek en witte lamswollen trui. Hijzelf en zijn twee assistenten vasten niet, ze zijn aan het werk. De kuur duurt van zondag- tot vrijdagmiddag. Linschoten vindt dat vasten vijf of zes dagen moet duren om echt effect te hebben. Niettemin kan de beschrijving van de sapvastendag in Oibibio zijn goedkeuring wegdragen.

'Ik zou er alleen een lavement bij doen', zegt hij. Als hij zelf één dag vast, bijvoorbeeld bij een opkomende griep, spoelt hij zijn darmen schoon met zo'n anderhalve liter lauw water. De darmspoeling is een zeer oud geneesmiddel dat in de vergeethoek is geraakt. 'De Essenen deden al lavementen. En in de Ayurveda, de oude Indiase geneeskunst, was het ook bekend. Ze gebruikten er een uitgeholde kalebas voor, met een tuitje dat in de anus ging. Degene die het lavement kreeg ging voorover staan en een ander hield de kalebas vast.'

De stevige plastic zak met een slangetje die Linschoten voor zijn vasten-klanten bij de medische groothandel koopt, is een stuk handiger dan het natuurlijke gereedschap uit de oudheid. Al is het alleen maar omdat de hedendaagse individualist liever in zijn eentje zijn darmen spoelt. Om dezelfde reden wil bijna iedereen een eenpersoonskamer met eigen toilet en douche. Terwijl dat voor een week toch tweehonderd gulden scheelt met een kamer voor twee, in hotel Rooland in Arcen. Met een eenpersoonskamer kost de kuur 950 gulden, inclusief de toegang tot het nabijgelegen thermale bad, Klein Vink.

Linschoten organiseert hier drie of vier keer per jaar een vastenweek. In elk geval altijd de week voor Pasen, want hij weet uit ervaring dat veel mensen dan behoefte hebben aan 'iets'. Zeker de helft van zijn cliënten is katholiek opgevoed en heeft herinneringen aan vastentrommeltjes waar wekenlang snoep in opgespaard werd, zodat het op paaszaterdag lekkerder smaakte dan ooit.

Linschoten gaat drie keer per dag voor in 'de eetmeditatie.' Zo noemt hij het in een kring zittend lepelen van sap, in stilte of met rustgevende muziek uit de cd-speler. 'Sap kun je kauwen' zegt hij. In het schemerige zaaltje contrasteert een medische prent van het maag-darmkanaal met de esthetiek van een stilleven van goudkleurige zijde en verse bloemen op de grond. Onder de boeken die uitgestald liggen op de leestafel, valt het gezicht van Bhagwan Shree Rajneesh op. Linschoten was een volgeling, vertelt hij. Naast de filosofie van Bhagwan en andere Indiërs ligt op de tafel een mengelmoes van medische naslagwerken en fel-realistisch geïllustreerde boekjes over eczemen, verstopte darmen en ander ongerief dat met natuur-geneeswijzen te verhelpen zou zijn.

In tegenstelling tot wat zijn leestafel doet verwachten, is Linschoten zeer exact in zijn uitleg van de processen die het vasten in het lichaam teweegbrengt. Hersenen hebben glucose nodig om te functioneren, zegt hij. Als je vast, krijg je gebrek aan glucose. Dan ga je het aanwezige vet gebruiken om glucose te vormen. Op de derde dag komt een ontgiftingsproces op gang. 'Het lichaam moet gaan economiseren en gaat depots van afval aanspreken.' De ervaring leert dat mensen die voor het eerst vasten, het niet redden als ze blijven werken. Al was het alleen maar omdat ze prikkelbaar worden en ruzie krijgen.

'Je voelt je gedragen door de groep', zegt Carolien (34), die 's morgens geschrokken is van hartkloppingen. Linschoten heeft haar gerustgesteld: op de derde dag zijn zulke verschijnselen niet ongewoon. Na een paar yoga-oefeningen en een glas sap werd haar hart weer rustig. Sijty (44) voelt zich ook niet normaal, maar dat komt vooral omdat ze het roken mist. Zondag opgehouden, speciaal aan deze vastenweek begonnen om er van af te komen. Sommige van de deelnemers doen de vastenkuur jaarlijks en berichten over heldere inzichten en innerlijke groei.

Marijke Bugter heeft voor het ontstaan van vasten en reinigen een eenvoudige verklaring. 'Als de wintervoorraad bijna op was en de jonge plantjes nog niet boven de grond, leden de mensen vroeger honger. Ze merkten dat ze daar high van werden. Logisch dat ze die ervaring later, toen er genoeg te eten was, gingen opwekken door bewust te vasten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden