De nieuwe tweedeling

Ze zitten alle twintig onderuit gezakt. De handen in de zakken. De kin op de borst. De blik in de ogen is er een van complete desinteresse....

Pieter Hilhorst

Ik spreek met deze 14- en 15-jarige jongens en meisjes tervoorbereiding van een door Het Portaal georganiseerd debat overeen mogelijke verhoging van de leerplicht van 16 naar 18 jaar.Ik ga het debat leiden. Ik probeer ze uit te leggen dat dediscussie niet alleen gaat over de plannen van het ministerie vanOnderwijs. De echte vraag is hoe school voor hen iets minderonaangenaam kan zijn. Dat leren zelfs leuk kan zijn, is voor heneen bespottelijke gedachte. School minder onaangenaam maken,lijkt het hoogst haalbare. Stilte.

Ik doe nog een poging. Ik ga net zo zitten als zij. Hetlichaam apathisch in zichzelf opgevouwen. 'Zo wordt het nooitwat. Dat is jammer voor mij, maar ook voor jullie. Dit is eenkans om dingen te veranderen die je op school niet bevallen.'Langzaam ontdooien ze. Dan blijken ze toch van alles te vinden.Ze vinden dat ze niet serieus worden genomen. Ze krijgen te veelboeken en te weinig praktijk. Ze vinden de beoordelingwillekeurig. En als je wat zegt over de gescoorde cijfers, krijgje van docenten te horen dat ze niet met jou in discussie gaan.Als je klaar bent met je werk, moet je een ander helpen. Dus zorgje de volgende keer dat je niet als eerste klaar bent. Zo wordtinzet afgestraft. Ze mogen door de ene deur wel naar buiten, maarniet naar binnen. Dan moeten ze helemaal omlopen.

Hun ideale schooldag begint om tien uur en is om half driealweer afgelopen. Ik daag ze uit. Wat zijn jullie bereid voorzo'n ideale schooldag te doen? Stel de klas krijgt een taak vooreen week. Als het jullie lukt dat in een schoolweek van tien tothalf drie te doen, krijgen jullie de week erna weer een verkortewerkweek. Lukt het niet, dan geldt het gewone rooster. Ze vindenhet een geweldige deal. Ze zien het helemaal zitten. Eén vooréén beloven ze naar het debat te komen en vooraf op teschrijven wat hun klachten zijn over school en hoe het simpelbeter kan.

Een week later is het zover. In de aula zitten zeventig tottachtig jongeren. 90 Procent is allochtoon. Van de twintig vanhet voorgesprek zie ik er maar drie. 'Bij die twintig zaten nogalwat spijbelaars', vertrouwt de docente me toe. In allerijlprobeer ik het vertrouwen te winnen van de onbekende tieners.Tevergeefs. Zelden heb ik als gespreksleider zo moeten trekkenom mensen een reactie te ontlokken. De meesten zijn bang hetwoord te nemen. Bang af te gaan. Het ontbreekt ze aan hetzelfvertrouwen voor hun mening uit te komen, als ze al een meninghebben. Het verschil tussen de jongens en de meisjes isgigantisch. De meisjes onderstrepen het belang van een diploma.Als een jongen het woord neemt, is het om de clown uit te hangenof iemand aan te vallen.

Ik ben een geboren optimist. Ik weet wel dat het naïef is tegeloven dat alles kan en dat waar een wil is ook een weg kankomen. Maar stiekem leef ik alsof het waar is. Na anderhalf uurtrekken en duwen en sleuren en smeken ga ik mistroostig naarhuis. Ik heb oog in oog gestaan met mijn tegendeel. Dit zijnkinderen die niet geloven dat zij hun leven in eigen hand hebben.

Opvallend is dat niemand weet hoe lang hij of zij naar schoolmoet om verpleegster te worden of administratief medewerker ofautomonteur. Zelfs de eigen beroepstoekomst is een vageabstractie. Ze geloven niet dat hun mening ertoe doet en er opschool iets kan veranderen.

Voor mij doemt een nieuwe tweedeling op. Leerlingen op de havoen het vwo worden opgeleid om mondig te zijn en zelfstandig tewerken. De eigen creativiteit is heilig. Voor leerlingen van hetvmbo ligt een ander script klaar. Hun enige assertiviteit isgrote-mondigheid. Ze eisen respect, maar weigeren de bijbehorendeverantwoordelijkheid te dragen. En dus wacht hen disciplinering.Zij moeten zich schikken.

Ze moeten leren te doen wat hen wordt gezegd.

De verrassende uitkomst van het debat is dan ook dat de meestejongeren voor een verlenging van de leerplicht zijn. Slechts eenenkeling vindt dat dwang niet helpt. Je moet bereiken datjongeren naar school willen, niet dat ze naar school moeten. Eenverhoging van de leerplicht is geen oplossing voor een totaalgebrek aan motivatie. De rest vindt motivatie irrelevant.

Of zoals een wel erg volwassen meisje met hoofddoek zegt:pubers weten niet wat goed voor ze is. Alleen dwang werkt. Hetis een collectieve motie van wantrouwen tegen henzelf. Wij deugenniet. Weg met ons!

Ze weten als geen ander, hoe bleek hun toekomstkansen zijn.Maar wat me verrast, is het gemak waarmee ze zich daarbijneerleggen.

Een jongen op de praktijkschool voelt zich bedonderd. 'Ikkrijg geen diploma. Alleen een certificaat. Dus waarom zou ikmijn best doen?'

Zo wordt een harde wereld een prettig alibi om het bijvoorbaat op te geven. Wie geen weg ziet, houdt geen wil meerover.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden