De nieuwe Tweede Kamer: te oud en te slim

Vandaag wordt de nieuwe Tweede Kamer beëdigd. Maar weerspiegelt deze Kamer wel de samenleving? En hoe zit dat met de fracties?

Honderdvijftig volksvertegenwoordigers treden vandaag aan. De meesten zijn oude bekenden, eenderde is nieuw. Ze zouden bij elkaar het volk - u dus - moeten vertegenwoordigen. Toch lukt dat de vandaag aangetreden generatie slechts matig. De Kamerleden zijn te randstedelijk, te hoogopgeleid en een tikkeltje te oud.


De provincies Zuid- en Noord-Holland zijn in de Tweede Kamer oververtegenwoordigd. Dat is van oudsher al zo, en ook nu komt 57 procent van de Kamerleden ervandaan, tegen 37 procent van de Nederlanders. Ook Limburg heeft dit keer niets te klagen: terwijl 7 procent van de Nederlanders in Limburg woont, heeft 8 procent van de Tweede Kamerleden daar zijn huis staan.


In Noord-Brabant is de scheve verhouding tussen volksvertegenwoordigers en inwoners het grootst. Er wonen naar verhouding drie keer zoveel mensen als in de Kamer vertegenwoordigd zijn.


Als het gaat om opleidingsniveau lijkt de Tweede Kamer in geen enkel opzicht op Nederland. In de Kamer is 95 procent hoger opgeleid, in het land is dat 28 procent. Het percentage hoogopgeleide Nederlanders stijgt weliswaar, maar de toename in de Kamer is door het volk niet bij te houden. In 1970 waren er 34 Kamerleden met alleen middelbaar of basisonderwijs, in 2006 nog 14 en met deze lichting halveert dat aantal naar 7. Zelfs die zeven probeerden het vaak wel in het hoger onderwijs, maar haakten voortijdig af.


Ook qua werkervaring is de scheefgroei groot. Zo werkt 20 procent van de beroepsbevolking in de handel en vervoerssector, maar slechts twee Kamerleden hadden in die sectoren een baan voordat ze naar het Binnenhof kwamen. De industrie is dankzij de VVD iets beter vertegenwoordigd.


Met de zorg, een sector waarover in de campagne veel te doen was, is het niet beter gesteld. Drie Kamerleden hadden voor hun vertrek naar Den Haag een baan in de zorg, terwijl een op de zeven Nederlanders in deze sector werkzaam is. De onderwijswereld weet iets beter door te dringen in de Kamer, met vijf ervaringsdeskundigen.


Waar werkten al die Kamerleden dan wel?


Vaak waren ze al bezig voor de publieke zaak, bij ministeries of als burgemeester, wethouder, ambtenaar of rechter. Samen werkten ze bijna zeven keer zo vaak in overheidsdienst als de gewone Nederlander.


Vrouwen maken de overstap naar het Kamerlidmaatschap minder snel: terwijl meer dan de helft van de Nederlanders vrouw is, overheersen op het Binnenhof, met 60 procent, de mannen.


(Met medewerking van Maarten Keulemans.)


----------------------------------------------------------


D66

Hoezo onderwijs?

Onderwijspartij D66 moet het doen met slechts één afgevaardigde uit de onderwijswereld. Nieuwkomer en wiskundige Paul van Meenen was tot voor kort onderwijsbestuurder bij de Zuid-Hollandse scholengroep Spinoza. Ook kent hij de werkvloer als leraar wiskunde. Naast nieuwkomer Vera Bergkamp, voormalig voorzitter van homobelangenvereniging COC, en voormalig televisiepresentatrice Pia Dijkstra is D66 vooral een partij van bestuurders en ambtenaren. Zeven van de twaalf Kamerleden werkten in de publieke sector. De partij brengt internationale ervaring de Kamer in met nieuwkomer Sjoerd Sjoerdsma, die voor Buitenlandse Zaken in Ramallah en Kabul werkte. Enkel Magda Berndsen is niet academisch gevormd. Met een mulo-diploma schopte zij het tot burgemeester en korpschef.


CU

Intern(ationaal)

Gelovig, getrouwd en kinderrijk, met als enige uitzondering Carola Schouten - zij heeft wel een kind, maar is ongehuwd. Partijleider Arie Slob en tweede man Joël Voordewind zijn de brokken ervaring, de drie andere leden de frisse wind. De fractie haalt zijn leden vooral intern: als laatste baan voor het Kamerlidmaatschap waren drie van de vijf al in dienst van de partij. Opvallend is de internationale betrokkenheid van de Kamerleden. Voordewind werkte voor een ontwikkelingsorganisatie in Irak, nieuwkomer Gert-Jan Segers deed zendelingenwerk in Egypte. En met Segers haalt de CU een islamdeskundige in huis.


50Plus

Nooit te oud

Zouden het twee oude wijze mannen zijn, de beide 50Plussers die in de Tweede Kamer zijn gekozen? Oud zijn ze in elk geval: gemiddeld 18 jaar ouder dan de gemiddelde werkende Nederlander. En ze hebben ook gestudeerd: Henk Krol bekwaamde zich in de psychologie, Norbert Klein in het recht. Nog een opvallende karaktertrek: ze keerden zich beiden af van de VVD. Voor Krol is dat al een poos geleden, maar Klein was vorig jaar nog voorzitter van de VVD-afdeling in Nijkerk. Maar goed, daarmee belichamen ze misschien ook hun achterban; die vindt het nooit te laat voor een carrièreswitch.


PvdD

Vrouwenduo

De jongste en de vrouwelijkste fractie: de Partij voor de Dieren wil graag alles anders doen, en laat met de samenstelling van de fractie zien dat het kan. Marianne Thieme en Esther Ouwehand houden de PvdD draaiende in de Tweede Kamer sinds de oerknal van hun partij in 2006.


Doordat Ouwehand nooit afstudeerde, vormt de partij een getrouwere afspiegeling van het opleidingsniveau in de samenleving dan de andere partijen. Beiden kwamen al voor de belangen van dieren op voordat ze de Tweede Kamer betraden; dat is dan weer niet zo doorsnee.


PVV

Veiligheidsmannen

Al die met de PVV willen varen, moeten mannen zijn. Geert, Martin, Louis en Teun. Sietse, Barry, Joram en Harm. Dion, Roland, Raymond en Machiel. Hollandse jongens. Zuid- of Noord-Hollandse, overwegend. Of desnoods een Limburger. Vrouwelijk gezelschap is schaars. Alleen Fleur Agema, Lilian Helder en de nieuwe Reinette Klever bevinden zich in de gelederen van de PVV.


Veel PVV'ers hadden al vroeg belangstelling voor een veiliger samenleving. Vier van hen studeerden rechten. Helder werkte lang als advocaat, Fritsma als beslismedewerker bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst, De Roon was advocaat-generaal bij het Gerechtshof Amsterdam en Bontes klom op van politieagent tot districtscommandant. Zonder uitzondering zijn de PVV'ers hoogopgeleid.


CDA

Welgeteld één boer

Het CDA is een partij van bestuurders en ambtenaren. Verreweg de meeste Kamerleden werkten voor ze naar het Binnenhof kwamen in het openbaar bestuur. Sybrand van Haersma Buma en Hanke Bruins Slot waren medewerker op een ministerie, Raymond Knops en Mona Keijzer wethouder. Madeleine van Toorenburg werkte in de gevangenis, nieuwkomers Peter Oskam en Pieter Heerma zaten bij een rechtbank en een zorgverzekeraar. De enige ondernemer, die ook nog eens de hele boerenachterban moet vertegen- woordigen, is nieuwkomer Jaco Geurts, varkenshouder te Voorthuizen. Het Noorden is goed vertegenwoordigd: relatief zijn er twee keer zoveel Friezen, Drenthenaren en Overijsselaars in het CDA als in Nederland. De CDA'ers hebben gemiddeld 2,2 kind, landelijk is 1,8.


GroenLinks

Grachtengordelfractie

Randstedelijk, hoog opgeleid en vrijgevochten. GroenLinks doet zijn bijnaam van grachtengordelpartij eer aan: drie van de vier Kamerleden zijn woonachtig in Amsterdam. Nummer vier, Jesse Klaver, woont in Den Haag. Allemaal randstedelingen, dus. De groenen kiezen niet voor het huwelijk, maar wonen samen met partner en kinderen. GroenLinks brengt de ideële sector de Kamer in. Zo werkte nieuwkomer Bram van Ojik bij Milieudefensie en Novib om daarna op Buitenlandse Zaken aan de slag ging met ontwikkelingssamenwerking. Liesbeth van Tongeren en Jesse Klaver, die aan hun tweede termijn beginnen, werkten voor hun Kamerlidmaatschap respectievelijk voor GreenPeace en CNV Jongeren.


SGP

Mannentrio

Gehuwd, gereformeerd en geleerd. Dat is het mannentrio van de SGP. Vrouwen zijn op de achtergrond actief: de SGP'ers hebben een gemiddeld kindertal van vijf. Dat komt vooral door de inbreng van de nieuwkomer Roelof Bisschop met negen nakomelingen, meer dan twee keer zoveel als de GroenLinks-fractie in haar geheel heeft voortgebracht. De SGP'ers studeerden recht, economie en geschiedenis. Elbert Dijkgraaf, de econoom, woont in het wereldse Rotterdam; de twee anderen komen uit de bijbelgordel.


PvdA

Scheve afspiegeling

'Het streven is een afspiegeling te vormen van de samenleving.' De PvdA stelt het onomwonden in de profielschets voor de fractie na de verkiezingen van 2012. Er volgt een hele opsomming: in de fractie moeten de seksen, leeftijden, etnische groepen, regio's en maatschappelijke achtergronden weerklinken.


Dat is een mond vol, en het is ook niet altijd even goed gelukt. Vooral bij de verdeling over de bedrijfstakken hangt de PvdA nogal uit het lood. Meer dan de helft van de Kamerleden werkte in het openbaar bestuur of bij een overheidsdienst, terwijl in die sector maar 6 procent van de Nederlanders werkzaam is. Er zitten vijf oud-wethouders bij. En acht PvdA'ers werkten eerst op een ministerie. Het nieuwe Kamerlid John Kerstens komt als enige van de vakbond FNV; de banden waren vroeger inniger. Ook zelfstandigen betreden nauwelijks de PvdA-fractie, op een paar freelance journalisten en adviseurs na.


Regionale afspiegeling? Ook daar een waterhoofd. Terwijl van de Nederlanders 13 procent in de grote steden woont, woont 39 procent van de PvdA'ers in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Utrecht. De PvdA rekruteerde wel een aantal Kamerleden van Surinaamse, Turkse en Marokkaanse komaf - en dat doet geen van de andere partijen haar na. En op één terrein wint de PvdA de hoofdprijs: er zitten evenveel mannen als vrouwen in de fractie.


SP

Hoogopgeleid

Arbeiders? Welnee, de SP telt enkel hoogopgeleiden in zijn gelederen. Een paar hbo'ers: Emile Roemer met pabo, Sharon Gesthuizen met vrije kunst en Nine Kooiman met maatschappelijk werk. De rest bezocht de universiteit.


De standaard-SP'er beklimt na zijn academische vorming gestaag de ladder van de partij. Een wethouderschap hier, een gemeenteraadslid daar, beleidsmedewerker van de fractie in Den Haag, en dan, na enkele jaren trouwe dienst: het Kamerlidmaatschap. Er is niet één SP'er bij die geen ervaring opdeed op een laag niveau alvorens de landelijke fractie te versterken. De enige die als zelfstandige geld heeft verdiend, is Sharon Gesthuizen; ze was eigenaar van een productiebedrijf voor video, foto en internet.


Zijn de SP-Kamerleden eenmaal binnen op het Binnenhof, dan blijven ze. De SP heeft de meest ervaren fractie, met een gemiddelde van zesenhalf jaar trouwe dienst bij het aantreden vandaag. Wie zo lang ergens werkt, komt natuurlijk in de buurt wonen: tweederde van de SP'ers woont in Noord- en Zuid-Holland.


VVD

Zelfstandige types

Voor ondernemers moet de Tweede Kamer het hebben van de VVD-fractie. Maar liefst eenderde was voor hij of zij de Kamer in ging zelfstandig ondernemer. Wel zijn het zelfstandigen van een bepaald slag: de zakelijke dienstverlening. Denk aan een eigen communicatiebureau, een juridisch adviesbureau of een consultancybedrijf. De enige ras-mkb'er is Erik Ziengs, eigenaar van een groothandel voor sportartikelen. Nieuwkomer Remco Dijkstra was zelfstandig makelaar.


De VVD is de enige leverancier van afgevaardigden uit de industrie en energiesector, waarin 10 procent van de Nederlanders werkzaam is. Mark Rutte was manager bij voedingsgigant Unilever, Karin Straus werkte op de personeelsafdeling bij chemiebedrijf DSM en Ybeltje Berckmoes was manager bij een farmaceutisch bedrijf. Nieuwkomer Pieter Duisenberg, zoon van oud-politicus en bankier Wim Duisenberg, werkte in de energiesector, als directeur financiën bij Eneco en was jarenlang in dienst van Shell. Verder werkten twee VVD'ers in de luchtvaartindustrie.


Juristen en economen zijn ruim vertegenwoordigd. Een kwart studeerde rechten, eenzesde economie. Matthijs Huizing, directeur van de ideële organisatie Right to Play, en Anne-Wil Lucas, die werkervaring opdeed bij Natuurmonumenten, zijn in die zin vreemde eenden in de bijt bij de VVD.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden