Analyse

De nieuwe strategie om dit najaar covid te bestrijden bouwt voort op een wankel idee

De langverwachte ‘langetermijnaanpak corona’, waarmee het ministerie van Volksgezondheid het land wil wapenen tegen heroplevingen van het virus, is af. Het is alleen de vraag of het wankele idee om de covidbestrijding voortaan aan de maatschappij zelf over te laten, wel werkt.

Maarten Keulemans
Ernst Kuipers, de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Beeld Freek van den Bergh /  de Volkskrant
Ernst Kuipers, de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘Sectorplannen’ waarin sectoren zoals horeca, sport en cultuur aangeven wat ze zélf denken te gaan doen tegen oplevingen van het virus. Een ‘Maatschappelijk Impact Team’ onder leiding van Jolande Sap dat boven op het OMT bij oplevingen van het virus adviezen moet geven. En achter de deur nog altijd die stok: als het dit najaar helemaal misgaat, kan en zal het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gewoon weer ingrijpen, met maatregelen zoals inperking van evenementen en desnoods gedwongen sluiting.

Dat is zo ongeveer de inhoud van het langverwachte coronaplan dat minister Ernst Kuipers maandag presenteerde. Een plan dat vooral opvalt door wat er níét in staat. Zo geeft het ministerie nog steeds geen antwoord op de vraag, met nadruk gesteld door de maatschappij, wanneer men nu precies hoe hard in actie moet komen tegen het virus. Ook ontbreekt het aan een overtuigend antwoord op de vraag hoe het straks moet als de ziekenhuizen onverhoopt toch weer vollopen. Kuipers eerdere idee voor een leger van ‘zorgreservisten’ is in het nieuwe plan in elk geval ingedampt tot: misschien moeten in geval van crisis ook oud-zorgmedewerkers bijspringen.

Ter verdediging van de minister: gemakkelijk heeft Kuipers het niet. Het land moet zich immers voorbereiden op een spel waarvan de regels nog totaal onbekend zijn. Zo weet niemand wat voor coronavirus er komend najaar rondgaat: een nieuwe gesel der mensheid, gewoon een soort koutje, of iets daartussenin. Onduidelijk is ook hoe beschermd we straks nog zijn, door vaccins en eerdere besmettingen. In het ongunstigste geval vindt het virus een nieuwe manier om onze afweer te omzeilen, in het gunstigste geval hoeven alleen de kwetsbaarste mensen te worden bijgeprikt en zijn de meeste gevaccineerde mensen afdoende beschermd tegen in elk geval ernstige ziekte.

Zelfredzaamheid als achilleshiel

Dat verandert echter weinig aan wat gerust de achilleshiel van de ministeriële covidstrategie mag heten. Heilig zegt het ministerie te geloven in de zelfredzaamheid van de maatschappij. Als het virus straks weer om zich heen grijpt, zullen de maatschappelijke sectoren uit goed begrepen eigenbelang maatregelen treffen om besmettingen te voorkomen, zo herhaalde Kuipers ook maandag weer tegen journalisten. De middenstand zal toch willen voorkomen dat het personeel straks ziek thuiszit, is het voorbeeld dat Kuipers op dit punt altijd gebruikt.

Maar die strategie heeft twee tekortkomingen. Het idee van ondernemen is om de klant te verleiden en te behagen, niet om hem het leven moeilijker te maken. Neem een stadshart vol winkels, of een straat met uitgaansgelegenheden: wie gaat straks als eerste zijn klanten beperkingen opleggen, met mondkapjes, afstandsregels of QR-codes aan de deur?

Dat spreekt ook uit de lange Kamerbrief die Kuipers maandag verstuurde. De middenstand vraagt vooral om duidelijkheid wanneer men in actie moet komen, staat daarin. Op eigen houtje lijken de sectoren in elk geval niet veel verder te komen dan: we willen onze zaak goed ventileren. Een belangrijke openingszet in de strijd tegen het virus, maar wat er daarna moet gebeuren, blijft ongewis: eerst willen de sectoren van Kuipers horen welke maatregel nu precies hoeveel nut heeft. Het gevolg is een patstelling: de sectorplannen, die eigenlijk deze maand af zouden zijn, worden naar verwachting nu pas afgerond in september, als het virus misschien al met zijn najaarsopleving is begonnen.

De grillen van het virus

Dat raakt aan probleem nummer twee met Kuipers’ aanpak: de aard van epidemieën zelf. Ziektes grijpen om zich heen op een manier die ingaat tegen de menselijke intuïtie: exponentieel, in plaats van in een voorspelbaar stapsgewijs tempo. Het ene moment lijkt er weinig aan de hand, het volgende moment is het virus ineens overal en is het te laat om er nog iets tegen te doen. Het is die eigenschap die afgelopen jaren vaak leidde tot coronamaatregelen vóórdat het land goed en wel in brand stond – zeer tot onvrede van de gedupeerde sectoren. Hoe moet dat straks, als diezelfde sectoren in feite al hard moeten optreden als er nog niets aan de hand is?

Zo zijn we, tweeënhalf jaar nadat het coronavirus genaamd sars-cov-2 voor het eerst overwaaide naar Europa, nog altijd overgeleverd aan de grillen van het virus. Met geluk valt het mee en is er komend najaar weinig aan de hand, met pech valt het tegen en zijn er in de loop van de winter toch weer draconische maatregelen nodig. En tussen die twee uitersten in staat een minister die doet wat zijn voorgangers ook al deden: de cijfers bijhouden, zo nodig een vaccinatiecampagne opstarten, en om de zorg te ontlasten patiënten bij wie dat even kan met een zuurstoffles naar huis sturen.

Wie hoopte op een ambitieus strijdplan dat de sfeer ademt van crisis en urgentie – dit nooit weer! – is in Den Haag domweg aan het verkeerde adres.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden