De nieuwe Nederlandse helden zijn vooral nuchter

Een echtpaar uit Breda dat de buurvrouw uit een brandende seniorenflat redde. Omstanders die in Langendijk een gewapende overvaller de pas afsneden. Een man die een zakkenroller staande hield op Rotterdam Centraal. Negen mensen hebben woensdag de Prof. mr. Pieter van Vollenhoven Penning ontvangen voor hun doortastende optreden.

Nicky WieskampBeeld Cigdem Yuksel

'Je moet mensen belonen die hun nek uit durven te steken', aldus Van Vollenhoven. Als voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid reikte hij de naar hem genoemde penningen uit op het Rotterdamse stadhuis. En hij had een verzoek: 'We willen dat er meer helderheid komt over wat de maatschappij wel en niet van burgers verwacht voordat de hulpdiensten arriveren.'

Die onduidelijkheid is volgens Van Vollenhoven reden tot grote zorg. Veiligheid mag dan een gedeelde verantwoordelijkheid zijn van overheid, burgers en bedrijven, het is lang niet altijd duidelijk wat 'noodweer' is als je bijvoorbeeld achter een overvaller of inbreker aan gaat.

Pieter van Vollenhoven, voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid en echtgenoot van prinses Margriet.Beeld ANP

Verdachte

'In 1886 schreef de toenmalige minister van Justitie, Modderman, een fantastisch wetsartikel over noodweer', zegt Van Vollenhoven. 'Dat gaf de burger veel vrijheid voor de verdediging van eigen of andermans lijf, eerbaarheid en goed. Maar noodweer wordt tegenwoordig wel heel beperkt uitgelegd: bel 112, onthoud het signalement van de verdachte en laat het slachtoffer niet alleen achter.'

Een held kan zelfs onbedoeld een verdachte worden, zegt Bart Nieuwenhuizen, hoofdofficier van justitie. 'Als je een overvaller of inbreker aanpakt, kan het gebeuren dat je zelf een strafbaar feit pleegt. Die grens is heel precair.' De grens bepalen is in het uiterste geval aan de rechter. 'Het Openbaar Ministerie zal u niet vervolgen als u een inbreker met gepast geweld de deur uit zet', aldus Nieuwenhuizen. 'Maar ja, wat is gepast geweld? Wat zeker niet mag, is de overvaller nog achterna gaan met een honkbalknuppel om hem nog een ferme tik te geven. Ook straffen is aan de rechter.'

Verslappen

Nieuwenhuizen besloot vorig jaar dat de juweliersvrouw die in Deurne twee overvallers doodschoot, niet de cel in hoefde in afwachting van een oordeel. 'In alle tumult werd vergeten dat ze wél verdachte bleef. Daar is een hoop over te doen geweest. Het heeft de discussie over noodweer op scherp gezet.'

Een andere categorie die kans maakt op de Van Vollenhoven Penning, betreft burgers die een drenkeling redden of ingrijpen bij een brand. Stuk voor stuk voelen de gedecoreerden zich geen held. En stuk voor stuk zouden ze het zo weer doen. Dat is minder vanzelfsprekend dan het klinkt. Vaak genoeg maken omstanders wél foto's en filmpjes, maar grijpen ze niet in.

'Op het gebied van veiligheid kan je nooit verslappen', aldus de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb, gastheer van de ceremonie. 'Het echte verschil wordt gemaakt door de burgers. We hebben in Rotterdam 1,2 miljoen ogen en 1,2 miljoen oren, terwijl er in de regio maar 6.000 agenten zijn. De rol van bewoners is dus van onschatbare waarde.'

Grzegorz Drymajlo (33)

Redde bewoners uit brandend huis

'Ik was 's ochtends vroeg aan de slag als ramenwasser toen er boven een Chinees restaurant rook uit de ramen en het dak kwam. Ik rende de straat over en schreeuwde 'brand!' Van de zolder kwam geen antwoord. Ik heb een ladder gehaald en ben naar boven geklommen. Met een stuk hout sloeg ik het raam kapot. Er kwam ontzettend veel rook naar buiten. Door het glasgerinkel werden twee bewoners wakker. Ze konden via het huis naar buiten.

'Met de ladder ben ik naar de achterkant gerend. Op een plat dak zat de kok van het restaurant verscholen. Hij kon via mijn ladder vluchten. Het pand stond in lichterlaaie toen de brandweer arriveerde.

'Wat ik niet normaal vind, is dat zeker dertig omstanders wel filmpjes maakten, maar niet hielpen. Toen de brand uitbrak, was ik nog alleen, dus ik móest iets doen. Mijn vrouw was boos toen ik haar belde. Ze vond dat ik onverantwoorde risico's had genomen. Ik voel me geen held, maar ben wel trots. Ik zou het zo weer doen.'

Beeld Cigdem Yuksel

Remco de Bie (33)

Redde twee drenkelingen

'We zaten bij de Dobbeplas bij Nootdorp toen ik twee jongens hoorde schreeuwen en kopje onder zag gaan. Hun bootje dreef af. Ik dook meteen het water in, het was 500 meter zwemmen. Ze waren verstrikt geraakt in de waterplanten. Ik heb het eerste jongetje losgetrokken en met hem in de arm de tweede geholpen.

'Enkele andere zwemmers hebben de jongens opgehaald. Ik bleef achter maar zat ook verstrikt in die planten, door het watertrappelen. Ik ging steeds kopje onder. Door onder water te duiken en met hulp kon ik uiteindelijk loskomen.

'Ik was uitgeput, de ambulance heeft me naar het ziekenhuis gebracht en ik heb zuurstof gekregen. Toen ik daarvoor nota's kreeg, ging dat ten koste van mijn eigen risico. Ik moest het maar verhalen op de slachtoffers, maar daar heb ik nooit meer wat van gehoord. Uiteindelijk heeft de zorgverzekering mijn kosten vergoed.

'Ik vond het zuur dat zoveel mensen op het terras niets deden. Het duurde lang voor ik zelf werd geholpen. Toch zou ik het zo weer doen.'

Beeld Cigdem Yuksel

Nicky Wieskamp (28)

Hield na achtervolging overvaller staande

'Toen ik de supermarkt binnen kwam, hoorde ik een vrouw roepen: 'hij heeft mijn portemonnee!' Ik zag een man naar buiten rennen. Met een zwarte waas voor ogen ben ik achter hem aangerend.

'Ik dacht hem te kunnen inhalen door de binnenbocht te nemen, maar gleed uit over natte bladeren. Later bleek dat ik een breukje in mijn pols en duim had. Ik ben verder gerend, puur op adrenaline. Twee straten verder kreeg ik de man te pakken. Ik hem hem meegenomen naar het politiebureau.

'Achteraf zeggen vrienden: stel dat die man een mes bij zich had, wat dan? Daar denk je op dat moment totaal niet over na. Ik sta niet graag in de belangstelling, deze penning had niet gehoeven. De burgemeester van de gemeente Bronckhorst heeft me voorgedragen. Ik voel me geen held. Ik denk dat ik gereageerd heb zoals iedereen zou doen. Maar inderdaad, de andere klanten van de supermarkt hebben de achtervolging niet ingezet.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Beeld Cigdem Yuksel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden