De nieuwe MKB-baas wordt de laatste

De nieuwe voorman van MKB-Nederland, of hooguit die daarna - wordt naar verwachting de laatste voorzitter. Daarna gaat de belangenclub van het midden- en kleinbedrijf op in grote broer VNO-NCW.


Een ondernemer moet de nieuwe voorzitter zijn, liefst van het flamboyante, innemende soort. Een voorzitter die MKB-Nederland, in 2009 al ingetrokken in de Haagse Malietoren van VNO-NCW, herkenbaar houdt voor de slager op de hoek. Daarna mag hij het licht uitdoen.


De sollicitatieprocedure loopt. De groslijst voor de opvolger van Loek Hermans, die de VVD-lijst gaat trekken voor de Provinciale Staten, telt zes namen. Type Annemarie van Gaal. De uitgeefster, met Derk Sauer rijk geworden in Rusland, was benaderd, maar heeft geen interesse.


De nieuwe voorzitter krijgt een totaal andere opdracht dan zijn voorgangers. Waar Hans de Boer (1998-2003) het midden- en kleinbedrijf als zelfstandige lobbyorganisatie op de kaart moest zetten en juist de confrontatie zocht met het grootbedrijf, maakte oud-minister Hermans er met zijn Haagse ervaring een gearriveerde club van. Een club die best kon intrekken bij VNO-NCW, om de lobby samen aan te pakken.


Eén probleempje: de cafébaas is een ander slag dan de topman van Shell, en ze hebben andere belangen. Sterker, zegt oud-MKB-voorzitter Jan Kamminga (1987-1996, nu voorzitter van de industriewerkgevers FME-CWM), 'kleine zelfstandigen in een winkelcentrum hebben soms een rothekel aan grote buurman Blokker of C&A. Die betalen bijvoorbeeld niet mee aan de kerstversiering, of verruimen zonder overleg hun openingstijden. Het is een totaal andere wereld. Een fusie of zelfs samenwerken, ligt zo gevoelig.'


Zie daar de eerste taak van de nieuwe MKB-voorzitter: een eigen geluid en identiteit binnen VNO-NCW. Het wordt vooral een rol voor de bühne, stelt Kamminga. 'Zodat de mkb-leden denken: kijk, dat is ónze voorzitter. Die zegt nu eens precies hoe ik erover denk.' Het zullen accentverschillen zijn. 'Maar daar moet je in deze fase heel wijs mee omgaan.'


Veel betrokkenen spreken consequent over een 'fase'. Zelfs Niek Jan van Kesteren, algemeen directeur van het bureau van VNO-NCW en MKB-Nederland die in 2009 nog stellig beweerde dat een fusie was 'uitgesloten', zegt nu: 'Het kan. Maar het is nu niet aan de orde.' MKB-directeur Leendert-Jan Visser: 'Ik kan niet in de toekomst kijken.' Volgens anderen is er geen ontkomen aan.


'Dit is de fase van het samenleefcontract', zegt Hans de Boer. 'Een volledig huwelijk volgt.' Ook Kamminga schat in dat de twee op termijn volledig fuseren. De lobby is effectiever als de werkgevers met één mond spreken. Er zijn al veel dubbellidmaatschappen. Van Kesteren: 'VNO-NCW telt 175 branches. 90 procent van de bedrijven heeft minder dan honderd werknemers. De diverse belangen hebben we dus al in huis.'


De verschillen zijn kleiner dan tussen pakweg banken en industrie. Samenwonen en samenwerken drukken de kosten, lees: een lagere contributie. Hans de Boer: 'Er is uiteindelijk te weinig financieel draagvlak voor twee verenigingen.' En de gevoeligheden tussen de slager en Blokker dan? 'Daarvoor heb je een voorzitter en een vicevoorzitter.'


Tegenstanders zijn er amper. Zelfs kappers en schilders met hooguit acht man in dienst, zien grote voordelen. 'We hebben goeddeels parallelle belangen', beaamt Erik Kruiderink, directeur van de Fosag, de ondernemersorganisatie voor schilders en glaszetters. 'Het gaat vooral om inkleuring en uitvoering.' Bart Bijvank van de kapperskoepel ANKO ondervindt 'geen enkel nadeel'. Maar het mkb-geluid moet wél blijven bestaan. Toen mkb'ers door de crisis amper leningen los kregen van banken, hadden grote bedrijven daar minder last van. MKB-voorzitter Loek Hermans moest in zijn eentje fel van leer trekken. Dat blijft, zegt directeur Visser van MKB. Of ze nu samengaan met VNO of niet, bij meningsverschillen zal MKB zijn stem verheffen. 'Als het nodig is, voeren we onze eigen lobby.' Een in overleg met VNO-NCW geregisseerde eigen lobby, welteverstaan. Alles wordt afgestemd. Van Kesteren: 'Solisten kunnen we niet gebruiken. Het orkest moet één goed concert spelen.'


In plaats van een raspoliticus als Hermans zoekt MKB nu iemand bij wie het ondernemerschap in de haarvaten zit. Een commissie stelde op basis van ledenonderzoek de wensen op: een herkenbare ondernemer die binding heeft met de leden, een mediagenieke teamspeler die zich staande houdt in het geweld van VNO-NCW, met gevoel voor maatschappelijke verhoudingen.


'In 2003 was de voornaamste opdracht de mkb-lobby te versterken', verklaart directeur Visser de keuze voor Hermans 'Toen wilden we iemand die de politiek van binnenuit kent, met een groot Haags netwerk. We willen nu vooral iemand die de taal spreekt van de ondernemers.'


Misschien haakt uiteindelijk zelfs de derde ondernemersorganisatie aan: LTO Nederland, de land- en tuinbouwwerkgevers. Volgens LTO-zegsman Jack Luiten is dat nu niet aan de orde. Wel wordt op sociaal-economische onderwerpen steeds nauwer samengewerkt. 'Plezierig en nuttig', vindt Luiten. Vorig jaar schreven de drie organisaties een gezamenlijke visie voor de verkiezingen. 'De drie voorzitters hebben korte lijnen.'


Van drie ondernemersverenigingen naar één? Bernard Wientjes blijft in ieder geval nog even, als VNO-voorzitter. De machtigste man uit de Volkskrant top-200 kreeg op zijn vorige ledencongres dispensatie tot 2014. Hij zal de komende jaren niet aan invloed inboeten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden