De nieuwe leraar is videomeester

'Flipping the classroom' heet de jongste onderwijsvernieuwing: videolessen via internet. Deze keer niet van bovenaf opgelegd, maar ontsproten aan de werkvloer.

AMSTERDAM - Natuurkundeleraar Rob van Bakel zit in zijn tuin, armen op tafel. Hij knijpt zijn ogen dicht tegen de zon. Decor: een houten schutting en het fluiten van vogels. Dan kijkt hij recht de camera in en zegt: 'Dit is het tweede deel van de examentraining natuurkunde.'


De video staat op YouTube, tussen zijn video's over bijvoorbeeld radioactiviteit, massatraagheid en eenparige beweging. Ook die nam hij thuis op voor zijn leerlingen van de 2College Jozefmavo in Tilburg. In de klas vertelt Van Bakel welke video zij ter voorbereiding op de volgende les moeten bekijken. Hun huiswerk staat op YouTube of op beveiligde scholensites.


Flipping the classroom heet het, in het Nederlands te vertalen als: draai de les om. Waar de leraar normaal gesproken de les gebruikt voor het uiteenzetten van theorie en de leerlingen naar huis stuurt met opdrachten, bekijken de leerlingen nu vooraf de instructievideo, en buigen ze zich daarna in de klas over opdrachten. Met hun leraar.


Het is een stille revolutie in de klas, die van onderop komt. Hieraan kwam geen onderwijsbureau te pas, maar leraren die elkaar met hun enthousiasme aansteken.


Het grote voordeel is tijdwinst in het klaslokaal om leerlingen meer individuele aandacht te geven. 'Voorheen waren mijn leerlingen 30 procent van de tijd in de klas kwijt met naar mij te luisteren', zegt overtuigd 'flipper' Frans Droog, leraar exacte vakken aan het Wolfert Lyceum in Bergschenhoek. 'En dan ging ik voor een gedeelte van de groep nog te snel, en voor een ander gedeelte te langzaam.'


Droog begon in januari vorig 2012, en heeft inmiddels zes collega's die zijn voorbeeld volgen. Maar er is meer belangstelling. 'Als ik zou ingaan op alle uitnodigingen, zou ik elke week op een school in Nederland komen praten over flipping the classroom', zegt Droog. Volgens KennisNet, dat scholen adviseert over ict, klopt er elke week een school aan die meer wil weten over deze aanpak.


Basisonderwijs

Het zijn vooral middelbare scholen, maar druppelsgewijs beginnen ook basisscholen ermee te experimenteren. Linda Humme, leraar in groep 6 op basisschool St. Nicolaas in Nieuwveen is zelfs al een doorgewinterde videojuf: de teller staat op 288 instructievideo's.


Haar video's zijn heel kort, en gaan vooral over rekenen en taal. De persoonsvorm, de ik-vorm, wanneer gebruik je een hoofdletter. Humme geeft ze allemaal een QR-code - vierkante zwart-wit geblokte codes. Die hangen geprint en met het onderwerp erbij geschreven aan een bord. Haar leerlingen scannen de code met een laptop uit de klas en krijgen dan de bijbehorende video op het beeldscherm.


Hummes werkwijze sloeg aan: na de zomervakantie gaat de school vanaf groep 5 structureel instructievideo's in de klassen gebruiken die door de leraren zijn gemaakt. 'Leerlingen hoeven niet meer te wachten als ze een vraag hebben, maar kunnen zelf nog eens de uitleg bekijken. In lesboeken staan vooral opdrachten - geen bondige antwoorden op hun vragen. Ook voor adhd'ers, pluskinderen, of dyslectische kinderen is het een uitkomst dat ze de uitleg kunnen bekijken wanneer ze maar willen. Of ze kunnen de video stopzetten en een stukje terugspoelen.'


Zelfs ouders bekijken de video's om hun kinderen te kunnen helpen, merkte Humme.


Ook Rob van Bakel onderstreept de zekerheid die zijn video's zijn vmbo-leerlingen geven. Dankzij de filmpjes is zijn uitleg voor hen op alle momenten beschikbaar. Bijvoorbeeld vlak voor een examen. Zo noteerde Van Bakel dat een van zijn video's vlak voor een test bijna 280 keer werd bekeken.


'Iedereen die kan powerpointen, kan dit ook', zegt Van Bakel. Hij heeft nu ook een video gemaakt voor leraren, waarin hij onder meer uitlegt hoe je met twee fotolijstjes en een app een autocue kan fabriceren.


Doen de leerlingen het door de extra aandacht in de klas het nu ook beter? Humme zag onder meer de resultaten van de Cito-spellingtoets in haar klas flink verbeteren. Frans Droog vergeleek een klas waarvoor hij lessen flipte met een klas van een collega die dit niet deed, en zag 0,5 punt verschil.


Wetenschappelijk onderzoek naar flipped learning is nog in volle gang. Wel is van de uitgangspunten van de methode, zoals individuele feedback aan de leerling, het effect bewezen, zegt Jacolien van Dijk. Zij geeft wiskunde op het Griftland College in Soest en doet voor haar master evidence based innovation in teaching aan de Universiteit Maastricht onderzoek naar de effecten van flipping the classroom.


Ook Van Dijk flipt. 'Ik ben ervan overtuigd dat door de digitale revolutie de rol van de leraar verandert. Vroeger had hij als enige de kennis in bezit en was hij verantwoordelijk voor de overdracht. Dat verschuift nu naar het begeleiden in het verwerken en toepassen van de kennis. Maar nooit zullen de video's de leraar vervangen, het gaat er bij flipping the classroom juist om wat er nu allemaal extra in de les gebeurt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden