'De nieuwe journalist is een idealistische ondernemer'

De nieuwe journalist werkt freelance, volgt zijn hart en heeft geen geldzorgen. Zegt de nieuwe hoogleraar Journalistiek.

AMSTERDAM - Mark Deuze, vanaf 1 juni hoogleraar Journalistiek en Media aan de Universiteit van Amsterdam, wil zijn studenten opleiden tot zelfstandige ondernemers die verder kijken dan de traditionele nieuwsbedrijven en de landsgrenzen.

Net terug uit Amerika, waar hij sinds 2005 docent was bij de universiteit van Indiana, richt hij zich met zijn onderzoek op de onzekere arbeidsmarkt. Zijn motto is fun and profit - tevens het thema van de Grote Freelancersdag op 4 juni - en zijn ijkpersoon Armin van Buuren. Deuze: 'Een dj is de ultieme 21ste-eeuwse mediamaker.'

'Fun and profit' klinkt wat oppervlakkig.

'Klopt. Ik leg de nadruk op fun, maar profit betekent dat je jezelf kunt bedruipen. Ik denk dat de beste journalistiek wordt gemaakt door mensen die gelukkig zijn. Die blij zijn dat ze het doen. De voorwaarden daarvoor zijn dat je zelf mag beslissen over de inhoud en dat je je geen zorgen hoeft te maken over je inkomsten. Dat kunnen we niet garanderen door alleen naar de bestaande nieuwsbedrijven te blijven kijken. Dat zul je zelf moeten doen.'

DJ Armin van Buuren is zo groot omdat hij toegankelijk en commercieel is. Moet een journalist ook het publiek behagen?

'Dat is een interessante balans. Een uitgangspunt van goede journalistiek is: ken je publiek. Dat is een waarde die soms schuurt met: geef het publiek wat het wil. Marktdenken is niet per se verkeerd. Je moet respect hebben voor je publiek. En een relatie aangaan. Of dat nou via Twitter is of in het buurtcafé. Als je je als journalist helemaal niks van je markt aantrekt, zal niemand je stukjes lezen.

Is dat ondernemerschap de Amerikaanse bravoure die u meeneemt?

'Amerikanen zijn niet zozeer idealistischer of optimistischer dan Nederlanders, maar ze hebben veel sneller zoiets van: let's give it a try. Dat is de ondernemersgeest. Zij zullen eerder risico nemen. Acht van de tien studenten willen na het afstuderen een eigen bedrijf beginnen. Dat is hier anders. Het is daar niet beter, maar studenten kiezen makkelijker een zelfstandige weg in een onzekere economie. Voor hen is de toekomst niet aan de bedrijfstak, maar aan de individuele journalist.'

Daarom moet de opleiding op de schop?

'Onze alumni komen bijna allemaal goed terecht. Je zou kunnen zeggen: er hoeft helemaal niets te veranderen. Daar ben ik het niet mee eens. Het gaat niet zozeer om de vaardigheden die een journalist moet verwerven, maar hoe een journalist naar het werkveld kijkt. In Amerika zeggen ze: journalists as activist entrepeneurs. Idealistische ondernemers.

'Wat is je doel in het vak? Is je enige doel een vaste werkplek op een redactie? Ik vind dat niet inspirerend. Op de universiteit zijn we primair wetenschappers en moeten we iets verder doordenken.'

De studenten worden niet opgeleid tot wetenschappers.

'Nee, maar de opleiding pretendeert journalisten af te leveren die net die extra stap kunnen zetten, qua reflectie en visie. Onze doelstelling is mensen op te leiden die, waar ze ook terechtkomen, kunnen meedenken over de toekomst van het vak. Als dat het uitgangspunt is, ga je kijken naar de belangrijkste ontwikkeling in het vakgebied. Dat is de precaire arbeidsmarkt. Het nieuwsbedrijf is aan alle kanten aan het wankelen. We zijn mensen aan het opleiden voor een bedrijfstak die steeds minder in mensen investeert. Met andere woorden: verreweg de meeste journalisten werken niet meer op een redactie. En als ze dat wel doen, is dat meestal op tijdelijke, onzekere contracten.'

Is het niet wat veel om in deze tijden idealisme van een journalist te vragen?

'Juist niet, denk ik. Uit alle onderzoeken blijkt dat het publiek steeds minder geïnteresseerd is in klassieke neutrale weetjes. Voor de ditjes en datjes gaan we naar nu.nl. Mensen willen geëngageerde journalistiek, over onderwerpen waar ze zelf iets mee hebben. We hebben allemaal de neiging om steeds door onze eigen lens naar de wereld te kijken. Daar kun je als journalist op inspelen.'

Hoe gaat u dat soort journalisten opleiden?

'We hebben vaste medewerkers en veel gastdocenten uit de praktijk. Ik wil ook videobloggers uitnodigen, en webpublicisten of mensen die een journalistieke bedrijfje zijn begonnen. Zodat studenten zich realiseren: er is meer dan de gebaande paden. Ik ken een Portugees die in Amsterdam podcasts maakt met reportages over de hele wereld, zo iemand zou ik graag voor de klas zetten. Journalisten moeten weten dat de mediamarkt niet ophoudt bij de landsgrenzen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden